บทความสุขภาพ

ขยายม่านตา คืออะไร? รู้ขั้นตอนตรวจตาและผลข้างเคียงที่ควรรู้

บทความโดย: seoteam seoteam วันที่เผยแพร่: 26 ตุลาคม 2569 วันที่อัพเดท: 29 ตุลาคม 2569

ขยายม่านตา ก่อนตรวจตา

ขยายม่านตา เป็นขั้นตอนสำคัญในการตรวจสุขภาพตาที่ช่วยให้จักษุแพทย์มองเห็นจอประสาทตาและโครงสร้างภายในลูกตาได้ชัดเจนยิ่งขึ้น เพื่อค้นหาความผิดปกติที่อาจยังไม่แสดงอาการ เช่น โรคต้อหินและจอประสาทตาจากเบาหวาน บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจตั้งแต่การขยายม่านตา คืออะไร ขยายม่านตาเพื่ออะไร ขั้นตอนการขยายม่านตา ทํายังไงบ้าง ไปจนถึงไขข้อสงสัยหยอดยาขยายม่านตากี่ชั่วโมงจะปกติ เพื่อให้คุณตรวจสุขภาพตาได้อย่างมั่นใจและปลอดภัยยิ่งขึ้น


Key Takeaways

  • การขยายม่านตาเป็นการหยอดยาเพื่อให้รูม่านตาขยาย ช่วยให้จักษุแพทย์ตรวจจอประสาทตาและขั้วประสาทตาได้อย่างละเอียด
  • หลังหยอดยาต้องรอให้ยาออกฤทธิ์ประมาณ 25-45 นาที โดยรูม่านตาจะค่อย ๆ กลับสู่ปกติภายในประมาณ 4-6 ชั่วโมงหรืออาจนานกว่านั้น
  • การขยายม่านตาช่วยตรวจหาความผิดปกติของดวงตา เช่น ต้อหิน จอประสาทตาจากเบาหวาน จอประสาทตาฉีกขาดหรือหลุดลอก และจอประสาทตาเสื่อมตามวัย
  • ผลข้างเคียงที่พบได้ ได้แก่ ตาพร่ามัว มองใกล้ไม่ชัด และแพ้แสงชั่วคราวหลังหยอดยา
  • หลังขยายม่านตาควรหลีกเลี่ยงการขับรถ สวมแว่นกันแดดเมื่อต้องออกกลางแจ้ง และรีบพบแพทย์หากมีอาการปวดตารุนแรงหรือตามัวลงอย่างฉับพลัน

สารบัญบทความ


รูม่านตาคืออะไร ทำไมแพทย์ต้องหยอดยาขยายม่านตาก่อนตรวจ

รูม่านตาคืออะไร

รูม่านตา หรือ Pupil คือ ช่องเปิดสีดำบริเวณกึ่งกลางของม่านตา (Iris) ทำหน้าที่เป็นทางให้แสงผ่านเข้าสู่เลนส์ตาและไปยังจอประสาทตา (Retina) ส่วนการหยอดยาขยายม่านตาก่อนตรวจตา เป็นกระบวนการที่ช่วยให้แพทย์มองเห็นจอประสาทตาและขั้วประสาทตาได้ชัดเจนยิ่งขึ้น เพื่อประเมินสุขภาพตาและตรวจหาความผิดปกติที่อาจเกิดขึ้นได้อย่างละเอียด


ขั้นตอนการขยายม่านตา เป็นอย่างไร ใช้เวลานานแค่ไหน

การขยายม่านตาเป็นขั้นตอนหนึ่งของการตรวจตาแบบละเอียด โดยจักษุแพทย์จะใช้ยาหยอดตาเพื่อให้รูม่านตาขยายกว้างขึ้น ช่วยให้มองเห็นจอประสาทตาและโครงสร้างภายในลูกตาส่วนหลังได้อย่างละเอียด โดยมีขั้นตอนดังนี้

  • ขั้นตอนที่ 1 หยอดยาขยายม่านตา: แพทย์หรือพยาบาลจะหยอดยาขยายม่านตา โดยอาจใช้ยาชนิดเดียวหรือหลายชนิดตามความเหมาะสม และหยอดซ้ำตามระยะเวลาที่กำหนด
  • ขั้นตอนที่ 2 รอให้ยาออกฤทธิ์: หลังหยอดยาขยายม่านตา รอประมาณ 20-30 นาที ทั้งนี้อาจต่างกันตามชนิดยา สีตา และการตอบสนองของแต่ละคน 
  • ขั้นตอนที่ 3 ตรวจจอประสาทตา: เมื่อรูม่านตาขยายเพียงพอแล้ว จักษุแพทย์จะตรวจดูจอประสาทตา ขั้วประสาทตา และโครงสร้างภายในลูกตาส่วนหลัง เพื่อประเมินสุขภาพตาและค้นหาความผิดปกติ
  • ขั้นตอนที่ 4 รอให้รูม่านตากลับเป็นปกติ: หลังตรวจเสร็จ รูม่านตาจะค่อย ๆ กลับสู่ขนาดปกติ หากใครสงสัยว่าการขยายม่านตา กี่ชั่วโมงถึงกลับมาปกติ คำตอบคือใช้เวลาประมาณ 4-6 ชั่วโมง หรืออาจนานกว่านั้น ขึ้นอยู่กับชนิดของยาและการตอบสนองของแต่ละคน

ขยายม่านตา ช่วยตรวจพบโรคตาอะไรได้บ้าง?

การขยายม่านตาช่วยให้จักษุแพทย์มองเห็นจอประสาทตา, ขั้วประสาทตา, น้ำวุ้นตา และโครงสร้างภายในลูกตาส่วนหลังได้ชัดเจนยิ่งขึ้น โดยโรคและภาวะสำคัญที่สามารถตรวจพบได้ผ่านการขยายม่านตา มีดังนี้

  • โรคต้อหิน (Glaucoma): การขยายม่านตาจะช่วยให้แพทย์ตรวจประเมินขั้วประสาทตา เพื่อค้นหาสัญญาณความเสียหายของเส้นประสาทตาที่อาจสัมพันธ์กับโรคต้อหิน
  • โรคจอประสาทตาจากเบาหวาน (Diabetic Retinopathy): การขยายม่านตาสามารถตรวจหาความผิดปกติของหลอดเลือดในจอประสาทตา เช่น หลอดเลือดรั่ว เลือดออก หรือจอประสาทตาบวม ซึ่งอาจเกิดจากภาวะแทรกซ้อนของโรคเบาหวาน
  • โรคจอประสาทตาเสื่อมตามวัย (Age-related Macular Degeneration: AMD): ตรวจดูบริเวณจุดรับภาพชัดบนจอประสาทตา เพื่อค้นหาความผิดปกติที่อาจส่งผลต่อการมองเห็นส่วนกลาง
  • ภาวะจอประสาทตาฉีกขาดหรือหลุดลอก (Retinal Tear or Detachment): ช่วยให้แพทย์ตรวจดูจอประสาทตาได้กว้างขึ้น เพื่อค้นหารอยฉีกขาดหรือสัญญาณของจอประสาทตาลอก ซึ่งหากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงทีอาจส่งผลต่อการมองเห็นอย่างรุนแรง
  • โรคต้อกระจก (Cataracts): ช่วยให้แพทย์ประเมินความขุ่นของเลนส์ตาและความรุนแรงของต้อกระจก เพื่อประกอบการวางแผนรักษา
  • ภาวะเลือดออกหรือการอักเสบภายในลูกตา: การขยายม่านตาสามารถช่วยตรวจดูน้ำวุ้นตาและเนื้อเยื่อภายในดวงตา เพื่อค้นหาความผิดปกติ เช่น เลือดออกในน้ำวุ้นตาหรือการอักเสบ
  • เนื้องอกภายในลูกตา: ช่วยให้แพทย์ตรวจประเมินความผิดปกติของเนื้อเยื่อภายในดวงตา ซึ่งอาจเป็นสัญญาณที่ต้องตรวจเพิ่มเติมเพื่อวินิจฉัยอย่างละเอียด

ผลข้างเคียงจากการขยายม่านตา ที่พบได้บ่อย

หลังหยอดยาขยายม่านตา ผู้ป่วยอาจมีอาการผิดปกติทางสายตาชั่วคราว เนื่องจากยาออกฤทธิ์ต่อกล้ามเนื้อที่ควบคุมขนาดรูม่านตาและการเพ่งมอง ซึ่งผลข้างเคียงที่พบได้บ่อย มีดังนี้

  • ตาพร่ามัว มองใกล้ไม่ชัด: ยาขยายม่านตาอาจทำให้กล้ามเนื้อที่ใช้ในการเพ่งมองระยะใกล้ทำงานลดลงชั่วคราว ส่งผลให้การอ่านหนังสือหรือมองหน้าจอไม่ชัดเหมือนปกติ
  • ตาสู้แสงไม่ได้หรือแพ้แสง: เมื่อรูม่านตาขยายกว้างขึ้น แสงจะผ่านเข้าสู่ดวงตาได้มากกว่าปกติ ทำให้รู้สึกแสบตาหรือไม่สบายตาเมื่ออยู่ในบริเวณที่มีแสงจ้า
  • แสบหรือระคายเคืองตาชั่วคราว: อาจรู้สึกแสบหรือระคายเคืองทันทีหลังหยอดยา และบางรายอาจมีตาแดงเล็กน้อย

เตรียมตัวและดูแลตัวเองหลังขยายม่านตาอย่างไรให้ปลอดภัย

เตรียมตัวขยายม่านตา

หลังได้รับยาหยอดขยายม่านตา ผู้ป่วยอาจมีอาการตามัว มองใกล้ไม่ชัด และไวต่อแสงชั่วคราว ซึ่งอาจส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน จึงควรเตรียมตัวและดูแลตัวเองตามคำแนะนำต่อไปนี้

  • ควรมีญาติมาเป็นเพื่อน: แนะนำให้มีคนมาด้วยในวันที่เข้ารับการตรวจขยายม่านตา เพื่อช่วยดูแลและพากลับบ้านอย่างปลอดภัยหลังขยายม่านตา
  • หลีกเลี่ยงการขับรถ: หลังหยอดยาขยายม่านตาควรงดขับรถและขี่รถจักรยานยนต์จนกว่าการมองเห็นจะกลับมาเป็นปกติ หากเดินทางคนเดียว ควรใช้บริการแท็กซี่หรือให้ญาติมารับ
  • สวมแว่นกันแดดเมื่อต้องออกกลางแจ้ง: แว่นกันแดดช่วยลดความจ้าของแสงและบรรเทาอาการแพ้แสงที่อาจเกิดขึ้นหลังขยายม่านตา
  • ระมัดระวังการเดินและทำกิจกรรมต่าง ๆ: เนื่องจากอาการตามัวอาจทำให้กะระยะผิดพลาด ควรหลีกเลี่ยงการเดินในพื้นที่เสี่ยงต่อการสะดุดหรือล้ม 
  • พักสายตาและหลีกเลี่ยงการอ่านหนังสือ: หากมองใกล้ไม่ชัด ควรลดการอ่านหนังสือหรือใช้หน้าจอจนกว่าอาการจะดีขึ้น โดยระยะเวลาที่ฤทธิ์ยาคงอยู่อาจแตกต่างกันตามชนิดของยา
  • สังเกตอาการผิดปกติหลังขยายม่านตา: หากมีอาการปวดตารุนแรง ตาแดง ตามัวลงอย่างฉับพลัน เห็นแสงเป็นวงรุ้ง หรือมีอาการคลื่นไส้อาเจียนร่วมด้วย ควรรีบพบแพทย์ทันที 

ขยายม่านตา ตรวจสุขภาพตาอย่างปลอดภัย พร้อมรับคำปรึกษาจาก Samitivej Chinatown

การขยายม่านตาเป็นขั้นตอนสำคัญที่ช่วยให้จักษุแพทย์มองเห็นจอประสาทตาและโครงสร้างภายในลูกตาได้อย่างละเอียด เพื่อคัดกรองความผิดปกติและตรวจหาโรคตาต่าง ๆ เช่น เป็นต้อหิน จอประสาทตาจากเบาหวาน และจอประสาทตาฉีกขาด อย่างไรก็ตาม หลังหยอดยาขยายม่านตาอาจเกิดอาการตามัว มองใกล้ไม่ชัด และแพ้แสงชั่วคราว จึงควรเตรียมตัวให้พร้อม ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์ และสังเกตอาการผิดปกติหลังตรวจ เพื่อดูแลสุขภาพดวงตาได้อย่างปลอดภัย

หากคุณมีปัญหาการมองเห็น หรือต้องการตรวจสุขภาพตาอย่างละเอียด ศูนย์โรคตาและเลสิค โรงพยาบาลสมิติเวช ไชน่าทาวน์ พร้อมให้บริการตรวจวินิจฉัยและรักษาโรคตาโดยทีมจักษุแพทย์ที่มีประสบการณ์ พร้อมเทคโนโลยีทางการแพทย์ที่ได้มาตรฐาน ครอบคลุมตั้งแต่การตรวจสุขภาพตา การรักษาต้อหินและต้อกระจก ไปจนถึงการแก้ไขปัญหาสายตาด้วย LASIK สามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมหรือนัดหมายเข้ารับบริการเพื่อวางแผนดูแลสุขภาพดวงตาของคุณอย่างมั่นใจ

ช่องทางติดต่อ


คำถามที่พบบ่อย

ใครบ้างที่ควรแจ้งแพทย์ก่อนขยายม่านตา หรือไม่เหมาะกับการขยายม่านตา?

ผู้ที่ควรแจ้งแพทย์ก่อนขยายม่านตา ได้แก่ ผู้ที่มีประวัติโรคต้อหินมุมปิดหรือช่องหน้าลูกตาแคบ ผู้ที่เคยแพ้ยาหยอดตา และผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงอื่น เช่น ต้อกระจกตามวัย เพื่อให้แพทย์ประเมินความเสี่ยงและเลือกวิธีตรวจที่เหมาะสม นอกจากนี้ ผู้ปกครองควรทราบว่าในเด็ก ฤทธิ์ยาอาจอยู่นานกว่าผู้ใหญ่

ขยายม่านตาเจ็บหรือแสบตาหรือไม่?

การขยายม่านตาโดยทั่วไปไม่เจ็บ แต่อาจรู้สึกแสบตาหรือระคายเคืองเล็กน้อยหลังหยอดยา ซึ่งเป็นอาการชั่วคราว หลังจากนั้นอาจมีอาการตาพร่ามัวและแพ้แสงชั่วคราว หากปวดตารุนแรงหรือตาแดง ควรรีบพบแพทย์ทันที

ต้องขยายม่านตาทุกครั้งที่ไปตรวจตาหรือไม่?

หากเป็นการตรวจสายตาทั่วไป ไม่จำเป็นต้องขยายม่านตาทุกครั้งที่ไปตรวจตา โดยจักษุแพทย์จะพิจารณาการขยายม่านตาตามอาการและวัตถุประสงค์ของการตรวจ เช่น การตรวจจอประสาทตาอย่างละเอียด การติดตามภาวะแทรกซ้อนจากโรคเบาหวาน หรือการประเมินความผิดปกติภายในลูกตา


References

Pupil of the Eye. (2022, October 4). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/body/24317-pupil-of-the-eye

Pupil: Anatomy, Function, and Related Eye Conditions. (2025, March 1). Oscar Wylee. https://www.oscarwylee.com.au/glasses/eye/anatomy/pupil

Medis, T. (2026, April 28). What Is the Eye Pupil? How Its Role Plays in Eyesight. JEC Eye Hospitals and Clinic. https://jec.co.id/en/article/apa-itu-pupil-mata

แพทย์ประจำศูนย์

นายแพทย์ ธนาพงษ์ สมกิจรุ่งโรจน์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ภัทฐิชา ภิญโญสวัสดิ์สกุล
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ชญานี โพธิวงศาจารย์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ศศิ ใหญ่สว่าง
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ชุณหกาญจน์ เพ็ชรพันธ์ศรี
จักษุวิทยา
รศ. พญ. วรรณรัตน์ สาธิตพิฐกุล
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง เพลิน สุตรา
จักษุวิทยา
พญ.กัญญรัตน์ ลิขิตชีวาพร
จักษุวิทยา
ศาสตราจารย์นายแพทย์ พรชัย สิมะโรจน์
จักษุวิทยา
พญ.สิริน ไตรวุฒิพิพัฒน์กุล
จักษุวิทยา
นายแพทย์ วรพจน์ ศรีมานันท์
จักษุวิทยา
นายแพทย์ พงศ์เทพ ราชศิริส่งศรี
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ธัญญรัตน์ ตั้งใฝ่คุณธรรม
จักษุวิทยา
นายแพทย์ นิธีร์ รัตน์ประสาทพร
จักษุวิทยา
นายแพทย์ ลภน หิรัญเพ็ชรกุล
จักษุวิทยา
นายแพทย์ศรัณย์ สุภาแพ่ง
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง กมลภัทร รักไทย
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ตระการตา วรรณพานิชย์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง อิสริน โตรักตระกูล
จักษุวิทยา
แพทย์พญิง ศุทธินี จารุวงศ์วณิชย์
จักษุวิทยา
นายแพทย์ นันทชัย สุรวัติเสถียร
จักษุวิทยา
นายแพทย์ วรภัทร วงษ์สวัสดิ์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง นุชรี ปริวิสุทธิ์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง สุชีรา ตติเวชกุล
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง วีรวรรณ โชคทวีศักดิ์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง อรวรรณ จิตต์พูลกุศล
จักษุวิทยา
บทความและสุขภาพอื่นที่น่าสนใจ