ขยายม่านตา คืออะไร? รู้ขั้นตอนตรวจตาและผลข้างเคียงที่ควรรู้

บทความโดย: seoteam seoteam วันที่อัพเดท: 26 ตุลาคม 2569

ขยายม่านตา เป็นขั้นตอนสำคัญในการตรวจสุขภาพตาที่ช่วยให้จักษุแพทย์มองเห็นจอประสาทตาและโครงสร้างภายในลูกตาได้ชัดเจนยิ่งขึ้น เพื่อค้นหาความผิดปกติที่อาจยังไม่แสดงอาการ เช่น โรคต้อหินและจอประสาทตาจากเบาหวาน บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจตั้งแต่การขยายม่านตา คืออะไร ขยายม่านตาเพื่ออะไร ขั้นตอนการขยายม่านตา ทํายังไงบ้าง ไปจนถึงไขข้อสงสัยหยอดยาขยายม่านตากี่ชั่วโมงจะปกติ เพื่อให้คุณตรวจสุขภาพตาได้อย่างมั่นใจและปลอดภัยยิ่งขึ้น

Key Takeaways

• การขยายม่านตาเป็นการหยอดยาเพื่อให้รูม่านตาขยาย ช่วยให้จักษุแพทย์ตรวจจอประสาทตาและขั้วประสาทตาได้อย่างละเอียด
• หลังหยอดยาต้องรอให้ยาออกฤทธิ์ประมาณ 25-45 นาที โดยรูม่านตาจะค่อย ๆ กลับสู่ปกติภายในประมาณ 4-6 ชั่วโมงหรืออาจนานกว่านั้น
• การขยายม่านตาช่วยตรวจหาความผิดปกติของดวงตา เช่น ต้อหิน จอประสาทตาจากเบาหวาน จอประสาทตาฉีกขาดหรือหลุดลอก และจอประสาทตาเสื่อมตามวัย
• ผลข้างเคียงที่พบได้ ได้แก่ ตาพร่ามัว มองใกล้ไม่ชัด และแพ้แสงชั่วคราวหลังหยอดยา
• หลังขยายม่านตาควรหลีกเลี่ยงการขับรถ สวมแว่นกันแดดเมื่อต้องออกกลางแจ้ง และรีบพบแพทย์หากมีอาการปวดตารุนแรงหรือตามัวลงอย่างฉับพลัน

สารบัญบทความ

• รูม่านตาคืออะไร ทำไมแพทย์ต้องหยอดยาขยายม่านตาก่อนตรวจ
• ขั้นตอนการขยายม่านตา เป็นอย่างไร ใช้เวลานานแค่ไหน
• ขยายม่านตา ช่วยตรวจพบโรคตาอะไรได้บ้าง?
• ผลข้างเคียงจากการขยายม่านตา ที่พบได้บ่อย
• เตรียมตัวและดูแลตัวเองหลังขยายม่านตาอย่างไรให้ปลอดภัย
• (สรุป) ขยายม่านตาเพื่อสุขภาพตาที่ดี พร้อมรับคำปรึกษาจาก Samitivej Chinatown
• คำถามที่พบบ่อย

รูม่านตาคืออะไร ทำไมแพทย์ต้องหยอดยาขยายม่านตาก่อนตรวจ

รูม่านตา หรือ Pupil คือ ช่องเปิดสีดำบริเวณกึ่งกลางของม่านตา (Iris) ทำหน้าที่เป็นทางให้แสงผ่านเข้าสู่เลนส์ตาและไปยังจอประสาทตา (Retina) ส่วนการหยอดยาขยายม่านตาก่อนตรวจตา เป็นกระบวนการที่ช่วยให้แพทย์มองเห็นจอประสาทตาและขั้วประสาทตาได้ชัดเจนยิ่งขึ้น เพื่อประเมินสุขภาพตาและตรวจหาความผิดปกติที่อาจเกิดขึ้นได้อย่างละเอียด

ขั้นตอนการขยายม่านตา เป็นอย่างไร ใช้เวลานานแค่ไหน

การขยายม่านตาเป็นขั้นตอนหนึ่งของการตรวจตาแบบละเอียด โดยจักษุแพทย์จะใช้ยาหยอดตาเพื่อให้รูม่านตาขยายกว้างขึ้น ช่วยให้มองเห็นจอประสาทตาและโครงสร้างภายในลูกตาส่วนหลังได้อย่างละเอียด โดยมีขั้นตอนดังนี้

• ขั้นตอนที่ 1 หยอดยาขยายม่านตา: แพทย์หรือพยาบาลจะหยอดยาขยายม่านตา โดยอาจใช้ยาชนิดเดียวหรือหลายชนิดตามความเหมาะสม และหยอดซ้ำตามระยะเวลาที่กำหนด
• ขั้นตอนที่ 2 รอให้ยาออกฤทธิ์: หลังหยอดยาขยายม่านตา รอประมาณ 20-30 นาที ทั้งนี้อาจต่างกันตามชนิดยา สีตา และการตอบสนองของแต่ละคน 
• ขั้นตอนที่ 3 ตรวจจอประสาทตา: เมื่อรูม่านตาขยายเพียงพอแล้ว จักษุแพทย์จะตรวจดูจอประสาทตา ขั้วประสาทตา และโครงสร้างภายในลูกตาส่วนหลัง เพื่อประเมินสุขภาพตาและค้นหาความผิดปกติ
• ขั้นตอนที่ 4 รอให้รูม่านตากลับเป็นปกติ: หลังตรวจเสร็จ รูม่านตาจะค่อย ๆ กลับสู่ขนาดปกติ หากใครสงสัยว่าการขยายม่านตา กี่ชั่วโมงถึงกลับมาปกติ คำตอบคือใช้เวลาประมาณ 4-6 ชั่วโมง หรืออาจนานกว่านั้น ขึ้นอยู่กับชนิดของยาและการตอบสนองของแต่ละคน

ขยายม่านตา ช่วยตรวจพบโรคตาอะไรได้บ้าง?

การขยายม่านตาช่วยให้จักษุแพทย์มองเห็นจอประสาทตา, ขั้วประสาทตา, น้ำวุ้นตา และโครงสร้างภายในลูกตาส่วนหลังได้ชัดเจนยิ่งขึ้น โดยโรคและภาวะสำคัญที่สามารถตรวจพบได้ผ่านการขยายม่านตา มีดังนี้

• โรคต้อหิน (Glaucoma): การขยายม่านตาจะช่วยให้แพทย์ตรวจประเมินขั้วประสาทตา เพื่อค้นหาสัญญาณความเสียหายของเส้นประสาทตาที่อาจสัมพันธ์กับโรคต้อหิน
• โรคจอประสาทตาจากเบาหวาน (Diabetic Retinopathy): การขยายม่านตาสามารถตรวจหาความผิดปกติของหลอดเลือดในจอประสาทตา เช่น หลอดเลือดรั่ว เลือดออก หรือจอประสาทตาบวม ซึ่งอาจเกิดจากภาวะแทรกซ้อนของโรคเบาหวาน
• โรคจอประสาทตาเสื่อมตามวัย (Age-related Macular Degeneration: AMD): ตรวจดูบริเวณจุดรับภาพชัดบนจอประสาทตา เพื่อค้นหาความผิดปกติที่อาจส่งผลต่อการมองเห็นส่วนกลาง
• ภาวะจอประสาทตาฉีกขาดหรือหลุดลอก (Retinal Tear or Detachment): ช่วยให้แพทย์ตรวจดูจอประสาทตาได้กว้างขึ้น เพื่อค้นหารอยฉีกขาดหรือสัญญาณของจอประสาทตาลอก ซึ่งหากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงทีอาจส่งผลต่อการมองเห็นอย่างรุนแรง
• โรคต้อกระจก (Cataracts): ช่วยให้แพทย์ประเมินความขุ่นของเลนส์ตาและความรุนแรงของต้อกระจก เพื่อประกอบการวางแผนรักษา
• ภาวะเลือดออกหรือการอักเสบภายในลูกตา: การขยายม่านตาสามารถช่วยตรวจดูน้ำวุ้นตาและเนื้อเยื่อภายในดวงตา เพื่อค้นหาความผิดปกติ เช่น เลือดออกในน้ำวุ้นตาหรือการอักเสบ
• เนื้องอกภายในลูกตา: ช่วยให้แพทย์ตรวจประเมินความผิดปกติของเนื้อเยื่อภายในดวงตา ซึ่งอาจเป็นสัญญาณที่ต้องตรวจเพิ่มเติมเพื่อวินิจฉัยอย่างละเอียด

ผลข้างเคียงจากการขยายม่านตา ที่พบได้บ่อย

หลังหยอดยาขยายม่านตา ผู้ป่วยอาจมีอาการผิดปกติทางสายตาชั่วคราว เนื่องจากยาออกฤทธิ์ต่อกล้ามเนื้อที่ควบคุมขนาดรูม่านตาและการเพ่งมอง ซึ่งผลข้างเคียงที่พบได้บ่อย มีดังนี้

• ตาพร่ามัว มองใกล้ไม่ชัด: ยาขยายม่านตาอาจทำให้กล้ามเนื้อที่ใช้ในการเพ่งมองระยะใกล้ทำงานลดลงชั่วคราว ส่งผลให้การอ่านหนังสือหรือมองหน้าจอไม่ชัดเหมือนปกติ
• ตาสู้แสงไม่ได้หรือแพ้แสง: เมื่อรูม่านตาขยายกว้างขึ้น แสงจะผ่านเข้าสู่ดวงตาได้มากกว่าปกติ ทำให้รู้สึกแสบตาหรือไม่สบายตาเมื่ออยู่ในบริเวณที่มีแสงจ้า
• แสบหรือระคายเคืองตาชั่วคราว: อาจรู้สึกแสบหรือระคายเคืองทันทีหลังหยอดยา และบางรายอาจมีตาแดงเล็กน้อย

เตรียมตัวและดูแลตัวเองหลังขยายม่านตาอย่างไรให้ปลอดภัย

หลังได้รับยาหยอดขยายม่านตา ผู้ป่วยอาจมีอาการตามัว มองใกล้ไม่ชัด และไวต่อแสงชั่วคราว ซึ่งอาจส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน จึงควรเตรียมตัวและดูแลตัวเองตามคำแนะนำต่อไปนี้

• ควรมีญาติมาเป็นเพื่อน: แนะนำให้มีคนมาด้วยในวันที่เข้ารับการตรวจขยายม่านตา เพื่อช่วยดูแลและพากลับบ้านอย่างปลอดภัยหลังขยายม่านตา
• หลีกเลี่ยงการขับรถ: หลังหยอดยาขยายม่านตาควรงดขับรถและขี่รถจักรยานยนต์จนกว่าการมองเห็นจะกลับมาเป็นปกติ หากเดินทางคนเดียว ควรใช้บริการแท็กซี่หรือให้ญาติมารับ
• สวมแว่นกันแดดเมื่อต้องออกกลางแจ้ง: แว่นกันแดดช่วยลดความจ้าของแสงและบรรเทาอาการแพ้แสงที่อาจเกิดขึ้นหลังขยายม่านตา
• ระมัดระวังการเดินและทำกิจกรรมต่าง ๆ: เนื่องจากอาการตามัวอาจทำให้กะระยะผิดพลาด ควรหลีกเลี่ยงการเดินในพื้นที่เสี่ยงต่อการสะดุดหรือล้ม 
• พักสายตาและหลีกเลี่ยงการอ่านหนังสือ: หากมองใกล้ไม่ชัด ควรลดการอ่านหนังสือหรือใช้หน้าจอจนกว่าอาการจะดีขึ้น โดยระยะเวลาที่ฤทธิ์ยาคงอยู่อาจแตกต่างกันตามชนิดของยา
• สังเกตอาการผิดปกติหลังขยายม่านตา: หากมีอาการปวดตารุนแรง ตาแดง ตามัวลงอย่างฉับพลัน เห็นแสงเป็นวงรุ้ง หรือมีอาการคลื่นไส้อาเจียนร่วมด้วย ควรรีบพบแพทย์ทันที 

ขยายม่านตา ตรวจสุขภาพตาอย่างปลอดภัย พร้อมรับคำปรึกษาจาก Samitivej Chinatown

การขยายม่านตาเป็นขั้นตอนสำคัญที่ช่วยให้จักษุแพทย์มองเห็นจอประสาทตาและโครงสร้างภายในลูกตาได้อย่างละเอียด เพื่อคัดกรองความผิดปกติและตรวจหาโรคตาต่าง ๆ เช่น เป็นต้อหิน จอประสาทตาจากเบาหวาน และจอประสาทตาฉีกขาด อย่างไรก็ตาม หลังหยอดยาขยายม่านตาอาจเกิดอาการตามัว มองใกล้ไม่ชัด และแพ้แสงชั่วคราว จึงควรเตรียมตัวให้พร้อม ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์ และสังเกตอาการผิดปกติหลังตรวจ เพื่อดูแลสุขภาพดวงตาได้อย่างปลอดภัย

หากคุณมีปัญหาการมองเห็น หรือต้องการตรวจสุขภาพตาอย่างละเอียด ศูนย์โรคตาและเลสิค โรงพยาบาลสมิติเวช ไชน่าทาวน์ พร้อมให้บริการตรวจวินิจฉัยและรักษาโรคตาโดยทีมจักษุแพทย์ที่มีประสบการณ์ พร้อมเทคโนโลยีทางการแพทย์ที่ได้มาตรฐาน ครอบคลุมตั้งแต่การตรวจสุขภาพตา การรักษาต้อหินและต้อกระจก ไปจนถึงการแก้ไขปัญหาสายตาด้วย LASIK สามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมหรือนัดหมายเข้ารับบริการเพื่อวางแผนดูแลสุขภาพดวงตาของคุณอย่างมั่นใจ

ช่องทางติดต่อ

• Line : @samitivejchinatown
• Tel: 02-118-7893 (ตลอด 24 ชั่วโมง)

คำถามที่พบบ่อย

ใครบ้างที่ควรแจ้งแพทย์ก่อนขยายม่านตา หรือไม่เหมาะกับการขยายม่านตา?

ผู้ที่ควรแจ้งแพทย์ก่อนขยายม่านตา ได้แก่ ผู้ที่มีประวัติโรคต้อหินมุมปิดหรือช่องหน้าลูกตาแคบ ผู้ที่เคยแพ้ยาหยอดตา และผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงอื่น เช่น ต้อกระจกตามวัย เพื่อให้แพทย์ประเมินความเสี่ยงและเลือกวิธีตรวจที่เหมาะสม นอกจากนี้ ผู้ปกครองควรทราบว่าในเด็ก ฤทธิ์ยาอาจอยู่นานกว่าผู้ใหญ่

ขยายม่านตาเจ็บหรือแสบตาหรือไม่?

การขยายม่านตาโดยทั่วไปไม่เจ็บ แต่อาจรู้สึกแสบตาหรือระคายเคืองเล็กน้อยหลังหยอดยา ซึ่งเป็นอาการชั่วคราว หลังจากนั้นอาจมีอาการตาพร่ามัวและแพ้แสงชั่วคราว หากปวดตารุนแรงหรือตาแดง ควรรีบพบแพทย์ทันที

ต้องขยายม่านตาทุกครั้งที่ไปตรวจตาหรือไม่?

หากเป็นการตรวจสายตาทั่วไป ไม่จำเป็นต้องขยายม่านตาทุกครั้งที่ไปตรวจตา โดยจักษุแพทย์จะพิจารณาการขยายม่านตาตามอาการและวัตถุประสงค์ของการตรวจ เช่น การตรวจจอประสาทตาอย่างละเอียด การติดตามภาวะแทรกซ้อนจากโรคเบาหวาน หรือการประเมินความผิดปกติภายในลูกตา

References

Pupil of the Eye. (2022, October 4). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/body/24317-pupil-of-the-eye

Pupil: Anatomy, Function, and Related Eye Conditions. (2025, March 1). Oscar Wylee. https://www.oscarwylee.com.au/glasses/eye/anatomy/pupil

Medis, T. (2026, April 28). What Is the Eye Pupil? How Its Role Plays in Eyesight. JEC Eye Hospitals and Clinic. https://jec.co.id/en/article/apa-itu-pupil-mata