บทความสุขภาพ

พังผืดที่จอประสาทตา รู้ทันอาการ สาเหตุ พร้อมแนวทางรักษา

บทความโดย: seoteam seoteam วันที่เผยแพร่: 29 ตุลาคม 2569 วันที่อัพเดท: 5 พฤศจิกายน 2569

พังผืดที่ตา อาการและการรักษา

พังผืดที่จอประสาทตา คือภาวะที่เนื้อเยื่อบาง ๆ ก่อตัวขึ้นบนผิวจอตา จนทำให้เส้นตรงดูโค้งงอ ตัวหนังสือบิดเบี้ยว หรือภาพตรงกลางมัวลงทีละน้อย หลายคนเข้าใจว่าเป็นอาการสายตาเสื่อมตามวัย จึงปล่อยไว้นานเป็นเดือนหรือเป็นปี ทั้งที่ภาวะนี้มีวิธีประเมินและแนวทางดูแลที่ชัดเจน บทความนี้รวบรวมข้อมูลตั้งแต่ลักษณะของโรค ทางเลือกการรักษา ไปจนถึงการปฏิบัติตัวหลังผ่าตัดพังผืดที่ตา


Key Takeaways

  • พังผืดที่จอประสาทตา (Epiretinal Membrane) คือภาวะที่เนื้อเยื่อบางที่งอกบนผิวจอตาบริเวณจุดภาพชัด และดึงรั้งจอตาจนภาพบิดเบี้ยว
  • ระยะแรกอาจไม่มีอาการเลย จึงมักพบโดยบังเอิญจากการตรวจตา การปิดตาทีละข้างแล้วมองเส้นตรงช่วยคัดกรองเบื้องต้นได้
  • สาเหตุส่วนใหญ่เกิดจากน้ำวุ้นตาหลุดลอกตามวัย ส่วนที่เหลือเกิดตามหลังโรคหรือการผ่าตัดตา
  • ไม่ใช่ทุกรายต้องผ่าตัด หากอาการน้อยแพทย์มักเฝ้าติดตาม แต่หากการมองเห็นลดลงชัดเจน การผ่าตัดน้ำวุ้นตาร่วมกับลอกพังผืดคือแนวทางหลัก
  • หลังผ่าตัด สายตามักดีขึ้นแต่ไม่กลับมาปกติ 100% และต้องใช้เวลาฟื้นตัวหลายเดือน

สารบัญบทความ


พังผืดที่จอตา (Epiretinal Membrane) คืออะไร?

พังผืดที่จอตา คืออะไร

พังผืดที่จอประสาทตา (Epiretinal Membrane) คือภาวะที่มีเยื่อบางใสคล้ายแผ่นเซลโลเฟนก่อตัวขึ้นบนผิวจอตา โดยเฉพาะบริเวณจุดภาพชัด (Macula) ซึ่งเป็นศูนย์กลางของการมองเห็นรายละเอียด เช่น การอ่านหนังสือและการขับรถ ในทางการแพทย์ พังผืดที่จอประสาทตายังมีอีกชื่อหนึ่งว่า Macular Pucker โดยกลไกการเกิดเริ่มจากน้ำวุ้นตา ซึ่งเป็นเจลใสที่เติมเต็มลูกตา เมื่ออายุมากขึ้นน้ำวุ้นตาจะค่อย ๆ เหลวและหดตัว จนหลุดลอกออกจากผิวจอตา (Posterior Vitreous Detachment) เซลล์ขนาดเล็กที่หลงเหลืออยู่บนผิวจอตาอาจเพิ่มจำนวนจนกลายเป็นเยื่อบาง ๆ และเมื่อเยื่อนี้หดตัวก็จะดึงจอตาให้ย่นและผิดรูป


อาการของพังผืดที่จอประสาทตาเป็นอย่างไร?

พังผืดจอประสาทตา อาการมักจะค่อย ๆ เป็นทีละน้อย และเกิดกับตาข้างใดข้างหนึ่งก่อน อาการที่พบได้บ่อย มีดังนี้

  • มองเห็นเส้นตรงเป็นคลื่นคดเกี้ยว: ภาพวัตถุที่มีขอบหรือเส้นตรง เช่น กรอบประตู ขอบหน้าต่าง หรือบรรทัดตัวหนังสือ ปรากฏเบี้ยวโค้งไม่เป็นเส้นตรง
  • จุดกลางภาพมัวแต่รอบข้างยังชัด: บริเวณตรงกลางของภาพพร่ามัวคล้ายมีม่านบาง ๆ มาบังไว้ ในขณะที่ภาพบริเวณขอบแปดทิศโดยรอบยังคงมองเห็นได้ชัดเจนปกติ
  • ตัวอักษรบิดเบี้ยวอ่านยาก: รูปทรงของตัวหนังสือโย้บิดเบี้ยวไปจากเดิม ส่งผลให้การอ่านหนังสือ หนังสือพิมพ์ หรือหน้าจอโทรศัพท์ทำได้ยากลำบากยิ่งขึ้น
  • ตามัวลงแม้เพิ่งเปลี่ยนแว่น: ประสิทธิภาพการมองเห็นลดลงและภาพยังคงพร่ามัว ทั้งที่เพิ่งวัดค่าสายตา และตัดแว่นตาเลนส์ใหม่มาใช้งานได้ไม่นาน
  • มองระยะใกล้ไม่ชัดเจน: มีปัญหาการมองสิ่งของในระยะใกล้ไม่ชัด จนอาจทำให้สับสนและถูกเข้าใจผิดว่าเป็นเพียงอาการสายตายาวตามวัยทั่วไป

ในระยะแรก พังผืดที่ตาอาจไม่ก่อให้เกิดอาการใด ๆ เลย ผู้ป่วยหลายรายจึงทราบก็ต่อเมื่อจักษุแพทย์ตรวจพบโดยบังเอิญระหว่างการตรวจสุขภาพตา


สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของพังผืดที่จอประสาทตา

พังผืดจอประสาทตาแบ่งตามสาเหตุได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ ดังนี้

  • เกิดเองตามวัย (Idiopathic): พบบ่อยที่สุดในผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป เกิดจากการเสื่อมและหลุดลอกของน้ำวุ้นตาตามธรรมชาติ โดยไม่มีโรคตาอื่นร่วม
  • เกิดจากปัจจัยอื่น (Secondary): ผลกระทบจากภาวะผิดปกติหรือโรคตาอื่น ๆ เช่น จอตาหลุดลอก การอักเสบ เบาหวานขึ้นจอตา หลอดเลือดอุดตัน หรือการบาดเจ็บ

นอกจากนี้ ยังสามารถเกิดจากปัจจัยเสี่ยงเพิ่มเติม เช่น การเคยผ่าตัดตา สายตาสั้นมาก ๆ หรือใช้ยาบางชนิด ที่ส่งผลกระทบต่อโครงสร้างวุ้นตาและทำให้เกิดความผิดปกติเร็วขึ้น


พังผืดที่จอตารุนแรงแค่ไหน ต้องผ่าตัดเสมอไหม

พังผืดที่จอตารุนแรง

ไม่ใช่ทุกรายที่ต้องผ่าตัดพังผืดที่จอประสาทตา หากพังผืดมีขนาดเล็ก เปลี่ยนแปลงช้า และรบกวนการมองเห็นเพียงเล็กน้อย กรณีเช่นนี้จักษุแพทย์มักเลือกเฝ้าติดตามเป็นระยะ ส่วนปัจจัยที่แพทย์ใช้พิจารณาเพื่อตัดสินใจผ่าตัดมีดังนี้

  • ระดับการมองเห็นแย่ลงจนกระทบชีวิตประจำวัน: สายตาเริ่มมัวลงอย่างชัดเจน จนสร้างปัญหาให้กับการอ่านหนังสือ การทำงาน หรือการขับขี่
  • มองเห็นภาพบิดเบี้ยวรุนแรงขึ้นอย่างต่อเนื่อง: ลักษณะภาพบิดเบี้ยวมีแนวโน้มแย่ลงเรื่อย ๆ อย่างเห็นได้ชัด เมื่อแพทย์ทำการตรวจติดตามอาการ
  • ผลตรวจสแกนตาพบโครงสร้างจุดภาพชัดผิดปกติ: ภาพสแกน OCT แสดงให้เห็นว่าจุดรับภาพชัดถูกพังผืดดึงรั้ง หรือมีความหนาตัวเพิ่มมากขึ้น

ตัวเลขสายตาเพียงอย่างเดียวจึงไม่ใช่ตัวตัดสิน แพทย์จะประเมินร่วมกับลักษณะอาการ ผล OCT และความต้องการของผู้ป่วย การผ่าตัดจอประสาทตาจึงเป็นการตัดสินใจร่วมกันระหว่างแพทย์กับผู้ป่วย แต่หากปล่อยให้พังผืดดึงรั้งจอตานานหลายปี โอกาสที่การมองเห็นจะฟื้นกลับมาดีก็อาจน้อยลง


แนวทางการรักษาพังผืดที่จอตา

การรักษาพังผืดที่จอประสาทตาแบ่งเป็น 2 แนวทางหลักขึ้นอยู่กับระดับอาการและผลตรวจ คือ เฝ้าติดตามอาการ และผ่าตัดน้ำวุ้นตาร่วมกับลอกพังผืดด้วยกล้องจุลทรรศน์ ผลลัพธ์ตามจริงคือสายตามักดีขึ้นบ้าง แต่ไม่กลับมาเป็นปกติ 100%

เฝ้าสังเกตอาการ ไม่ต้องผ่าตัด

แนวทางนี้เหมาะกับผู้ที่พังผืดไม่รบกวนการมองเห็น หรือรบกวนเพียงเล็กน้อย แพทย์จะนัดตรวจติดตามเป็นระยะ ร่วมกับการตรวจ OCT เพื่อดูว่าพังผืดหนาขึ้นหรือดึงรั้งจอตามากขึ้นหรือไม่ ทั้งนี้ ยังไม่มียาหยอดตาหรือยาชนิดใดที่ทำให้พังผืดหายไปได้

ผ่าตัดน้ำวุ้นตาร่วมกับลอกพังผืด (Vitrectomy)

การผ่าตัดพังผืดจอประสาทตาด้วยวิธีผ่าตัดน้ำวุ้นตาร่วมกับลอกพังผืด (Vitrectomy with Membrane Peeling) เป็นแนวทางหลักเมื่อภาพบิดเบี้ยวหรือมัวจนรบกวนชีวิตประจำวัน จักษุแพทย์จะใช้กล้องจุลทรรศน์ผ่าตัดและเครื่องมือขนาดเล็กเข้าไปทางแผลเล็ก ๆ บริเวณตาขาว

ในส่วนของการผ่าตัดพังผืดจอประสาทตา ราคาจะแตกต่างกันไปตามเทคนิค เครื่องมือ ห้องผ่าตัด ค่ายา และสภาพดวงตาของแต่ละราย จึงควรสอบถามประมาณการค่าใช้จ่ายในการผ่าตัดพังผืดในจอตาจากโรงพยาบาลโดยตรง หลังแพทย์ตรวจประเมินแล้ว


การปฏิบัติตัวหลังผ่าตัดพังผืดที่จอตา

การปฏิบัติตัวหลังผ่าตัดพังผืดที่ตาอย่างเหมาะสมช่วยให้แผลหายดีและลดความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อน โดยหลังผ่าตัดพังผืดที่จอตา จะใช้เวลาพักฟื้นประมาณ 1-2 สัปดาห์ คำแนะนำทั่วไปมีดังนี้

  • หยอดยาตามชนิดและความถี่ที่แพทย์สั่ง โดยล้างมือให้สะอาดก่อนและหลังหยอดทุกครั้ง
  • ระวังไม่ให้น้ำหรือสิ่งสกปรกเข้าตาในสัปดาห์แรก ใช้ผ้าสะอาดชุบน้ำเช็ดหน้าแทนการล้างหน้าโดยตรง
  • งดขยี้ตาโดยเด็ดขาด และสวมที่ครอบตาตามที่แพทย์แนะนำ
  • หากแพทย์ใส่ก๊าซในลูกตา ให้จัดท่าศีรษะตามที่กำหนด และห้ามเดินทางโดยเครื่องบิน เพราะความดันอากาศอาจทำให้ก๊าซขยายตัว
  • เลี่ยงการยกของหนัก การก้มเงยศีรษะแรง ๆ และการออกกำลังกายหนัก จนกว่าแพทย์อนุญาต
  • มาตรวจตามนัดทุกครั้ง แม้รู้สึกว่าการมองเห็นดีขึ้นแล้ว
  • หากปวดตามาก ตาแดงมาก มองเห็นลดลง หรือเห็นแสงวาบและจุดดำเพิ่มขึ้น ให้ติดต่อจักษุแพทย์ทันที

สำหรับคำถามที่ว่าผ่าตัดจอประสาทตาพักฟื้นกี่วันนั้น ไม่มีตัวเลขตายตัว บางรายกลับบ้านได้ในวันเดียวกัน บางรายอาจต้องนอนโรงพยาบาล 1-2 วัน ส่วนการมองเห็นจะค่อย ๆ ดีขึ้นต่อเนื่องไปอีกหลายเดือน


ดูแลตัวเองอย่างไรเมื่อมีพังผืดที่จอตา

ดูแล พังผืดที่จอตา

ผู้ที่มีพังผืดที่จอประสาทตา ไม่ว่าจะอยู่ระหว่างเฝ้าติดตามหรือหลังผ่าตัดแล้ว การดูแลตัวเองอย่างสม่ำเสมอช่วยให้พบความเปลี่ยนแปลงได้เร็วขึ้น แนวทางที่ควรทำมีดังนี้

  • เช็กเส้นตรงด้วยตนเองสัปดาห์ละครั้ง และจดผลไว้เทียบกัน โดยใช้แสงและระยะมองเท่าเดิม
  • ไปตรวจตามนัดสม่ำเสมอ และไม่รอถึงวันนัดหากภาพมัวลงอย่างรวดเร็ว
  • ควบคุมเบาหวาน ความดันโลหิต และไขมันในเลือด ตามคำแนะนำของแพทย์
  • ผู้ที่เป็นต้อหรือมีโรคตาอื่นร่วมด้วย ควรใช้ยาตามสั่งอย่างต่อเนื่อง
  • ไม่ขยี้ตา และสวมแว่นกันแดดเมื่ออยู่กลางแจ้ง

ป้องกันพังผืดที่จอตาได้อย่างไร

เนื่องจากพังผืดที่จอตาส่วนใหญ่เกิดตามวัย จึงป้องกันโดยตรงได้ยาก แต่สามารถลดความเสี่ยงและตรวจพบได้เร็วด้วยแนวทางต่อไปนี้

  • ตรวจสุขภาพดวงตาอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง โดยเฉพาะผู้ที่อายุ 40 ปีขึ้นไป เพื่อตรวจจอตาและโรคตาอื่น ๆ เช่น ต้อหิน ไปพร้อมกัน
  • ดูแลโรคประจำตัว เช่น เบาหวานและความดันโลหิตสูง ให้อยู่ในเกณฑ์ที่แพทย์กำหนด
  • สวมแว่นป้องกันเมื่อทำงานหรือเล่นกีฬาที่เสี่ยงต่อการกระแทกดวงตา
  • ผู้ที่วางแผนทำ LASIK ควรตรวจจอตาโดยละเอียดก่อนเสมอ 
  • หากเห็นแสงวาบหรือจุดดำลอยเพิ่มขึ้นฉับพลัน ให้ตรวจตาโดยเร็ว เพราะอาจเป็นสัญญาณของน้ำวุ้นตาหลุดลอก

พังผืดที่จอประสาทตา ตรวจพบเร็ว วางแผนรักษาได้ตรงจุด ที่ Samitivej Chinatown

พังผืดที่จอประสาทตาเป็นภาวะที่พบได้บ่อยในวัยกลางคนขึ้นไป อาการเริ่มจากเส้นตรงบิดเบี้ยวหรือภาพตรงกลางมัว และในระยะแรกอาจไม่มีอาการเลย ไม่ใช่ทุกรายที่ต้องผ่าตัด แต่การตรวจติดตามต่อเนื่องช่วยให้แพทย์เลือกจังหวะรักษาได้เหมาะสมที่สุด

หากคุณเริ่มเห็นภาพตรงกลางมัว เส้นตรงเริ่มบิดเบี้ยว หรือต้องการตรวจเช็กสุขภาพจอประสาทตา สามารถนัดหมายปรึกษาจักษุแพทย์เฉพาะทางจอประสาทตา ที่โรงพยาบาลสมิติเวช ไชน่าทาวน์ ได้แล้ววันนี้

ทีมแพทย์พร้อมดูแลคุณทุกขั้นตอน ตั้งแต่การตรวจประเมิน วางแผนรักษา ติดตามผลอย่างใกล้ชิด รวมถึงให้คำปรึกษาและประเมินค่าใช้จ่ายในการผ่าตัดพังผืดที่จอตาอย่างโปร่งใสก่อนตัดสินใจ


References


คำถามที่พบบ่อย

พังผืดที่จอตาหายไปเองได้ไหม

โดยทั่วไปพังผืดที่จอตามักไม่หายไปเอง แต่หลายรายไม่ลุกลามหรือมีอาการน้อยจนไม่ต้องรักษา แพทย์จึงนัดตรวจติดตามเป็นระยะ ส่วนรายที่ภาพบิดเบี้ยวชัดเจนจะพิจารณาผ่าตัดลอกพังผืด

ตรวจพังผืดที่จอตาได้อย่างไร

จักษุแพทย์จะตรวจจอตาหลังหยอดยาขยายม่านตา ร่วมกับการสแกนด้วยเครื่อง OCT ซึ่งแสดงภาพตัดขวางของจอตา ทำให้เห็นเยื่อพังผืดและความหนาของจุดภาพชัด

พังผืดที่จอตาต่างจากจอตาเสื่อมอย่างไร

พังผืดที่จอตาคือเยื่อที่งอกบนผิวจอตาแล้วดึงรั้งให้ภาพบิดเบี้ยว และมีการผ่าตัดลอกพังผืดเป็นทางเลือกเมื่อรบกวนการมองเห็น ส่วนจอตาเสื่อมเกิดจากเซลล์ในจุดภาพชัดเสื่อมสภาพ แม้ทั้งสองโรคจะทำให้ภาพตรงกลางผิดปกติเหมือนกัน แต่แนวทางรักษาต่างกัน จักษุแพทย์จึงต้องแยกด้วยการตรวจ

แพทย์ประจำศูนย์

นายแพทย์ ธนาพงษ์ สมกิจรุ่งโรจน์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ภัทฐิชา ภิญโญสวัสดิ์สกุล
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ชญานี โพธิวงศาจารย์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ศศิ ใหญ่สว่าง
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ชุณหกาญจน์ เพ็ชรพันธ์ศรี
จักษุวิทยา
รศ. พญ. วรรณรัตน์ สาธิตพิฐกุล
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง เพลิน สุตรา
จักษุวิทยา
พญ.กัญญรัตน์ ลิขิตชีวาพร
จักษุวิทยา
ศาสตราจารย์นายแพทย์ พรชัย สิมะโรจน์
จักษุวิทยา
พญ.สิริน ไตรวุฒิพิพัฒน์กุล
จักษุวิทยา
นายแพทย์ วรพจน์ ศรีมานันท์
จักษุวิทยา
นายแพทย์ พงศ์เทพ ราชศิริส่งศรี
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ธัญญรัตน์ ตั้งใฝ่คุณธรรม
จักษุวิทยา
นายแพทย์ นิธีร์ รัตน์ประสาทพร
จักษุวิทยา
นายแพทย์ ลภน หิรัญเพ็ชรกุล
จักษุวิทยา
นายแพทย์ศรัณย์ สุภาแพ่ง
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง กมลภัทร รักไทย
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ตระการตา วรรณพานิชย์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง อิสริน โตรักตระกูล
จักษุวิทยา
แพทย์พญิง ศุทธินี จารุวงศ์วณิชย์
จักษุวิทยา
นายแพทย์ นันทชัย สุรวัติเสถียร
จักษุวิทยา
นายแพทย์ วรภัทร วงษ์สวัสดิ์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง นุชรี ปริวิสุทธิ์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง สุชีรา ตติเวชกุล
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง วีรวรรณ โชคทวีศักดิ์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง อรวรรณ จิตต์พูลกุศล
จักษุวิทยา
บทความและสุขภาพอื่นที่น่าสนใจ