จอประสาทตาอักเสบ รู้ทันสาเหตุ อาการ และแนวทางรักษาอย่างมีประสิทธิภาพ
บทความโดย: seoteam seoteam
วันที่เผยแพร่: 9 กันยายน 2569
วันที่อัพเดท: 5 พฤศจิกายน 2569
จอประสาทตาอักเสบ (Chorioretinitis) เป็นหนึ่งในภาวะทางตาที่รุนแรงและอันตรายอย่างยิ่ง เนื่องจากจอประสาทตาคือส่วนชั้นเนื้อเยื่อสำคัญด้านหลังดวงตาที่ทำหน้าที่รับภาพและส่งสัญญาณไปยังสมอง เมื่อเกิดการอักเสบขึ้นบริเวณจอตาก็อาจส่งผลกระทบต่อการมองเห็นได้โดยตรง
บทความนี้จะพาไปเจาะลึกทุกแง่มุมของโรคจอประสาทตาอักเสบ ตั้งแต่โครงสร้างของดวงตา อาการที่ต้องสังเกต สาเหตุที่ทำให้จอประสาทตาอักเสบ การตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์ ตลอดจนแนวทางการรักษา เพื่อช่วยปกป้องดวงตาคู่สำคัญของคุณให้คมชัดเจนยาวนานที่สุด
KEY TAKEAWAY
- จอประสาทตาอักเสบเป็นภาวะอักเสบของเนื้อเยื่อชั้นจอประสาทตาและชั้นคอรอยด์ มักทำให้การมองเห็นลดลง มองเห็นจุดดำ หรือปวดตาเวลากลอกตา
- สาเหตุเกิดได้ทั้งจากการติดเชื้อ (เช่น ไวรัส CMV, ถุงพยาธิ, เชื้อรา) และไม่ติดเชื้อ (เช่น โรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง)
- หากมีอาการจอประสาทตาอักเสบเฉียบพลันต้องรีบพบแพทย์เพื่อตรวจจอประสาทตาในทันที เพราะอาจเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนอื่น ๆ เพิ่มเติม
สารบัญบทความ
การทำความเข้าใจว่า Retinitis คืออะไร? ต้องเริ่มจากทำความเข้าใจโครงสร้างของดวงตาก่อน โดยจอประสาทตาคือแผ่นเนื้อเยื่อบาง ๆ ที่รับแสงอยู่ด้านหลังสุดของดวงตา ทำหน้าที่เปลี่ยนแสงเป็นสัญญาณประสาทส่งไปยังสมอง ในขณะที่ชั้น "คอรอยด์" (Choroid) คือชั้นหลอดเลือดที่อยู่ติดกัน ทำหน้าที่เลี้ยงจอประสาทตา
เมื่อเกิดการอักเสบขึ้น บริเวณดังกล่าวจะถูกเรียกว่า “จอประสาทตาอักเสบ” หรือในทางการแพทย์มักพบในรูปแบบ Chorioretinitis ซึ่งเป็นการอักเสบร่วมกันระหว่างชั้นจอประสาทตา (Retina) และชั้นคอรอยด์ (Choroid) เนื่องจากเนื้อเยื่อทั้งสองชั้นอยู่ติดกัน ภาวะจอประสาทตาอักเสบจึงส่งผลให้เซลล์รับแสงทำงานผิดปกติ จนทำให้เกิดอาการตามัว หรือหากอาการอักเสบรุนแรง ก็อาจส่งผลให้เกิดแผลเป็นที่จอตาจนส่งผลเสียต่อการมองเห็นอย่างถาวร
อาการจอประสาทตาอักเสบสามารถเกิดขึ้นได้ทั้งแบบค่อยเป็นค่อยไปหรือเกิดขึ้นอย่างเฉียบพลัน โดยขึ้นอยู่กับสาเหตุและตำแหน่งของการอักเสบ โดยมีจุดที่ควรสังเกตความผิดปกติของดวงตาดังนี้
- ตามัวหรือการมองเห็นลดลง : ผู้ป่วยจอประสาทตาอักเสบจะมีอาการเริ่มแรกคือรู้สึกเหมือนมีหมอกบัง หรือภาพตรงกลางมัวลง
- เห็นจุดดำหรือเส้นใยลอยไปมา (Floaters) : เกิดจากเซลล์อักเสบกระจายเข้ามาในวุ้นตา
- ปวดตาเวลากลอกตา : เกิดจากการอักเสบที่แผ่กระจายไปโดนเนื้อเยื่อรอบดวงตาหรือเส้นประสาท
- มองเห็นแสงวาบหรือเห็นไฟเป็นแฉก : มีอาการดวงตาไวต่อแสงหรือเห็นแสงสว่างผิดปกติในที่มืด
- มองเห็นภาพเบี้ยวหรือสีผิดเพี้ยน : เกิดขึ้นเมื่อตำแหน่งการอักเสบไปโดนจุดรับภาพ (Macula)
*ข้อควรระวัง หากเริ่มมีอาการมองเห็นจุดดำเพิ่มขึ้น ภาพพร่ามัวลงอย่างรวดเร็ว หรือมีอาการจอประสาทตาอักเสบเฉียบพลัน ควรรีบพบจักษุแพทย์เพื่อทำการตรวจจอประสาทตาโดยเร็วที่สุด
ในทางการแพทย์สามารถแบ่งสาเหตุที่ทำให้เกิดอาการจอประสาทตาอักเสบ ได้ออกเป็น 2 กลุ่มหลัก ๆ ดังนี้
จอประสาทตาอักเสบที่ไม่ได้มาจากการติดเชื้อ
สาเหตุของอาการจอประสาทตาอักเสบในกลุ่มนี้มักเกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายที่ทำงานผิดปกติ จนหันมาระคายเคืองหรือทำลายเนื้อเยื่อตนเอง ซึ่งมักมีสาเหตุมาจาก
- โรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง (Autoimmune Diseases) เช่น โรคลูปัส (SLE), โรครูมาตอยด์, หรือโรคเบเช็ท (Behcet's Disease)
- โรคซาร์คอยโดซิส (Sarcoidosis) ทำให้เกิดก้อนอักเสบตามอวัยวะต่าง ๆ รวมถึงดวงตา
- การอักเสบหลังการผ่าตัดหรืออุบัติเหตุ การได้รับบาดเจ็บบริเวณดวงตาอาจกระตุ้นให้เกิดปฏิกิริยาอักเสบเรื้อรัง
จอประสาทตาอักเสบที่มาจากการติดเชื้อ
การติดเชื้อจากเชื้อโรคต่าง ๆ สามารถเข้าสู่ดวงตาได้ผ่านทางกระแสเลือดหรือบาดแผล โดยสาเหตุของอาการจอประสาทตาอักเสบในกลุ่มนี้ มักมีสาเหตุมาจาก
- เชื้อไวรัส เช่น Cytomegalovirus (CMV) ซึ่งมักพบในผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ, ไวรัสเริม (HSV), หรือไวรัสงูสวัด (VZV) ซึ่งเป็นปัจจัยหลักที่ส่งผลให้เกิดอาการจอประสาทตาอักเสบเฉียบพลัน
- เชื้อพยาธิและโปรโตซัว เช่น Toxoplasma gondii ที่พบในอุจจาระแมวหรือเนื้อสัตว์ที่ปรุงไม่สุก
- เชื้อแบคทีเรียและเชื้อรา เช่น โรคซิฟิลิส (Syphilis), วัณโรค (Tuberculosis), หรือการติดเชื้อราในกระแสเลือด
สำหรับคนบางกลุ่มที่มีปัจจัยเสี่ยงอาจส่งผลให้มีโอกาสเกิดอาการจอประสาทตาอักเสบได้มากกว่าคนทั่วไป โดยปัจจัยเสี่ยงที่เพิ่มโอกาสในการเกิดโรคจะมีดังนี้
- ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง ผู้ติดเชื้อ HIV/AIDS ผู้ป่วยที่ได้รับยา กดภูมิคุ้มกัน หรือผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับเคมีบำบัด
- การมีโรคประจำตัวเกี่ยวกับระบบภูมิคุ้มกัน ผู้ที่มีประวัติเป็นโรคภูมิแพ้ตัวเอง หรือโรคข้ออักเสบ
- การพฤติกรรมการบริโภคและการใช้ชีวิต การรับประทานอาหารดิบหรือปรุงไม่สุก การสัมผัสสัตว์เลี้ยงโดยไม่ได้ล้างมือ
- ประวัติการติดเชื้อในร่างกาย เช่น ผู้ที่มีเชื้อซิฟิลิสหรือวัณโรคแฝงอยู่ในร่างกาย
- การละเลยการตรวจสายตาประจำปี ทำให้ไม่ทราบความผิดปกติของดวงตาในระยะเริ่มต้น
หากปล่อยให้เกิดอาการจอประสาทตาอักเสบเรื้อรังโดยไม่ได้รับการดูแลอย่างถูกต้อง เนื้อเยื่อดวงตาจะเกิดความเสียหายและเกิดเป็นรอยแผลเป็น ซึ่งนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายมากยิ่งขึ้น เช่น
- ต้อกระจก: การอักเสบเรื้อรังหรือการใช้ยาสเตียรอยด์ต่อเนื่องนาน ๆ อาจทำให้เลนส์ตาขุ่นมัว
- จอประสาทตาลอก: การอักเสบอาจทำให้เกิดแรงดึงรั้งจนชั้นจอประสาทตาหลุดลอกออกจากดวงตาได้
- จอประสาทตาเป็นรู: รอยแผลเป็นจากการอักเสบดึงรั้งจนเกิดรูรั่วบนจอประสาทตา
- ต้อหินแทรกซ้อน: ความดันในตาพุ่งสูงขึ้นจากการอุดตันของทางระบายน้ำในดวงตา
- จอประสาทตาเสื่อม: จุดรับภาพบนดวงตาเสียหาย ส่งผลกระทบต่อการมองเห็นอย่างถาวร
- มะเร็งจอประสาทตา: ในผู้ป่วยบางรายที่มีอาการรุนแรง อาจต้องรับการวินิจฉัยแยกโรคออกจากก้อนเนื้อร้ายหรือมะเร็งจอประสาทตา
สำหรับผู้ป่วยที่สงสัยหรือมีอาการของโรคจอประสาทตาอักเสบ เมื่อเข้ารับการตรวจจักษุแพทย์จะทำการประเมินวินิจฉัยอย่างละเอียดตามขั้นตอนดังต่อไปนี้
- การซักประวัติอย่างละเอียด: ประวัติอาการ โรคประจำตัว และการใช้ยา
- การหยอดยาขยายม่านตา: เพื่อให้แพทย์สามารถมองเห็นชั้นจอตาและหลอดเลือดด้านหลังได้อย่างชัดเจน
- การตรวจจอประสาทตาด้วยเครื่อง Slit-Lamp: ตรวจดูการอักเสบในวุ้นตาและจอประสาทตา
- การถ่ายภาพตัดขวางจอประสาทตา (OCT): เพื่อประเมินความหนาแน่นและรอยโรคในชั้นจอประสาทตา
- การฉีดสีตรวจหลอดเลือดจอประสาทตา (Fluorescein Angiography): เพื่อหาจุดที่มีการรั่วซึมของหลอดเลือด หรือพื้นที่ที่ขาดเลือด
- การตรวจเลือด: เพื่อหาสาเหตุการติดเชื้อหรือโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเองที่ซ่อนอยู่เพิ่มเติม
คำถามที่หลายคนมักกังวลคือโรคจอประสาทตาอักเสบรักษาหายไหม? คำตอบคือสามารถรักษาให้ดีขึ้นหรือหายขาดได้ หากได้รับการตรวจและรักษาตรงตามสาเหตุของโรคตั้งแต่ระยะแรก โดยแนวทางการรักษาอาการจอประสาทตาอักเสบจะมี 3 วิธีหลัก ๆ ดังนี้
การรักษาโรคจอประสาทตาอักเสบแบบใช้ยา
สำหรับกรณีที่มีอาการรุนแรงหรืออยู่ในระยะของการอักเสบ การใช้ยาจะช่วยบรรเทาอาการได้อย่างรวดเร็ว
- ยารักษาตามสาเหตุการติดเชื้อ: หากอาการจอประสาทตาอักเสบเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย ไวรัส หรือพยาธิ แพทย์จะให้ยาต้านไวรัส ยาปฏิชีวนะ หรือยาต้านพยาธิ ทั้งในรูปแบบยารับประทาน ยาฉีดเข้าเส้นเลือด หรือการฉีดยาเข้าดวงตา
- ยาสเตียรอยด์ (Steroids): ใช้เพื่อลดการอักเสบอย่างรวดเร็ว มีทั้งรูปแบบยาหยอดตา ยารับประทาน หรือยาฉีดรอบดวงตา
- ยากดภูมิคุ้มกัน (Immunosuppressants): สำหรับผู้ป่วยที่มีสาเหตุมาจากโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง เพื่อควบคุมปฏิกิริยาของร่างกายในระยะยาว
การรักษาโรคจอประสาทตาอักเสบแบบไม่ใช้ยา
ในกรณีที่อาการอักเสบของจอประสาทตาไม่ได้รุนแรงมาก แพทย์อาจเลือกวิธีการปรับพฤติกรรมเพื่อบรรเทาอาการอักเสบ
- การพักผ่อนสายตา: ลดการใช้สายตารุนแรงในระยะที่มีการอักเสบ
- การสวมแว่นกันแดด: ช่วยลดอาการสู้แสงไม่ได้และปกป้องดวงตาจากรังสี UV
- การปรับพฤติกรรม: หลีกเลี่ยงการขยี้ตา และดูแลสุขอนามัยรอบดวงตาอย่างเคร่งครัด
การรักษาโรคจอประสาทตาอักเสบด้วยการผ่าตัด
ในกรณีที่มีภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น จอประสาทตาเป็นรู, เกิดภาวะจอประสาทตาลอก หรือมีเลือดออกในวุ้นตา จักษุแพทย์อาจพิจารณาทำการผ่าตัดวุ้นตา (Vitrectomy) หรือการใช้เลเซอร์เพื่อเชื่อมปิดรอยรั่วและซ่อมแซมจอประสาทตา
ถึงแม้ว่าอาการจอประสาทตาอักเสบบางชนิดจะป้องกันได้ยากเนื่องจากเกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกันภายใน แต่เราสามารถลดความเสี่ยงลงได้ด้วยการรักษาสุขอนามัย ล้างมือก่อนสัมผัสดวงตา และหลีกเลี่ยงการทานอาหารดิบเพื่อป้องกันเชื้อพยาธิ พร้อมทั้งดูแลร่างกายให้แข็งแรงและหมั่นเข้ารับการตรวจสายตาประจำปี โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัว
หากเริ่มสังเกตพบอาการจอประสาทตาอักเสบ เช่น ตามัว, มองเห็นจุดดำลอย หรือปวดตาเวลากลอกตา ควรรีบพบจักษุแพทย์ในทันที โดยไม่ควรซื้อยาหยอดตามาใช้เองเพื่อความปลอดภัยของดวงตา
อาการจอประสาทตาอักเสบเป็นโรคทางตาที่มีความละเอียดซับซ้อนและต้องการการดูแลรักษาอย่างถูกวิธีโดยจักษุแพทย์ที่มีประสบการณ์ ที่โรงพยาบาลสมิติเวช ไชน่าทาวน์ (Samitivej Chinatown) เรามีความพร้อมทั้งด้านทีมจักษุแพทย์เฉพาะทางจอประสาทตา และเครื่องมือทางการแพทย์ที่ทันสมัยในการตรวจวินิจฉัยและวางแผนการรักษาอย่างครอบคลุม เพื่อช่วยปกป้องดวงตาและคืนคุณภาพการมองเห็นที่ดีที่สุดให้กับคุณ
หากคุณหรือคนที่คุณรักมีอาการสงสัยเกี่ยวกับจอประสาทตาอักเสบหรือต้องการตรวจจอประสาทตา สามารถติดต่อสอบถามหรือนัดหมายปรึกษาแพทย์ได้ที่
- Line: @samitivejchinatown
- Tel: 02-118-7893 (ตลอด 24 ชั่วโมง)
References
จอประสาทตาอักเสบหายเองได้ไหม?
อาการจอประสาทตาอักเสบไม่สามารถหายเองได้ ส่วนใหญ่ต้องได้รับการรักษาด้วยยาต้านเชื้อหรือยาลดการอักเสบอย่างถูกต้อง หากปล่อยทิ้งไว้อาจทำให้เกิดแผลเป็นที่จอประสาทตาและสูญเสียการมองเห็นถาวร
จอประสาทตาอักเสบอันตรายไหม?
ถือเป็นโรคทางตาที่รุนแรง หากได้รับการรักษาล่าช้าอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อน เช่น จอประสาทตาลอก, ต้อหิน หรือสูญเสียการมองเห็นถาวร การพบจักษุแพทย์ตั้งแต่เริ่มมีอาการจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุด
นายแพทย์ ธนาพงษ์ สมกิจรุ่งโรจน์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ภัทฐิชา ภิญโญสวัสดิ์สกุล
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ชญานี โพธิวงศาจารย์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ศศิ ใหญ่สว่าง
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ชุณหกาญจน์ เพ็ชรพันธ์ศรี
จักษุวิทยา
รศ. พญ. วรรณรัตน์ สาธิตพิฐกุล
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง เพลิน สุตรา
จักษุวิทยา
พญ.กัญญรัตน์ ลิขิตชีวาพร
จักษุวิทยา
ศาสตราจารย์นายแพทย์ พรชัย สิมะโรจน์
จักษุวิทยา
พญ.สิริน ไตรวุฒิพิพัฒน์กุล
จักษุวิทยา
นายแพทย์ วรพจน์ ศรีมานันท์
จักษุวิทยา
นายแพทย์ พงศ์เทพ ราชศิริส่งศรี
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ธัญญรัตน์ ตั้งใฝ่คุณธรรม
จักษุวิทยา
นายแพทย์ นิธีร์ รัตน์ประสาทพร
จักษุวิทยา
นายแพทย์ ลภน หิรัญเพ็ชรกุล
จักษุวิทยา
นายแพทย์ศรัณย์ สุภาแพ่ง
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง กมลภัทร รักไทย
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ตระการตา วรรณพานิชย์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง อิสริน โตรักตระกูล
จักษุวิทยา
แพทย์พญิง ศุทธินี จารุวงศ์วณิชย์
จักษุวิทยา
นายแพทย์ นันทชัย สุรวัติเสถียร
จักษุวิทยา
นายแพทย์ วรภัทร วงษ์สวัสดิ์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง นุชรี ปริวิสุทธิ์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง สุชีรา ตติเวชกุล
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง วีรวรรณ โชคทวีศักดิ์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง อรวรรณ จิตต์พูลกุศล
จักษุวิทยา
