ITB คืออาการเจ็บป่วยที่นักวิ่ง นักกีฬา หรือผู้ที่ออกกำลังกายเป็นประจำน่าจะเคยได้ยินกันมาบ้าง ซึ่งมักมีอาการปวดเข่าขณะวิ่ง หรือมีการเคลื่อนไหวเข่าซ้ำ ๆ หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม อาจกระทบต่อการเล่นกีฬา หรือการเคลื่อนไหวในชีวิตประจำวันได้ ในบทความนี้จะพาทำความรู้จักว่าจริง ๆ แล้ว ITB คืออะไร เกิดจากสาเหตุอะไร หรือลักษณะอาการนั้นเป็นแบบไหน รวมถึงแนวทางดูแลและรักษาที่เหมาะสม
Key Takeaways
สารบัญบทความ
Iliotibial Band Syndrome หรือ ITB คือภาวะที่ทำให้เกิดอาการปวดบริเวณด้านนอกของเข่า โดยเกี่ยวข้องกับ Iliotibial Band (ITB) หรือเนื้อเยื่อเกี่ยวพันที่วางตัวตั้งแต่ช่วงด้านข้างของสะโพก ไล่ลงมาบริเวณตามต้นขาด้านนอก และยึดเกาะกับบริเวณด้านบนของกระดูกหน้าแข้งใกล้ข้อเข่า ซึ่งบทบาทสำคัญ Iliotibial Band คือการช่วยพยุงและเสริมความมั่นคงให้กับสะโพกและข้อเข่าขณะเคลื่อนไหว
เมื่อเกิดการเคลื่อนไหวซ้ำ ๆ ไม่ว่าจะงอหรือยืดเหยียดเข่า IT Band เหล่านี้ก็จะเกิดแรงตึงและเสียดสีกับปุ่มกระดูกด้านนอกของกระดูกต้นขา (Lateral Femoral Epicondyle) ที่อยู่บริเวณด้านนอกของเข่ามากขึ้น ส่งผลให้เกิดการเสียดสีซ้ำ ๆ อักเสบ และนำไปสู่อาการปวดเข่าหรือรู้สึกปวดต้นขาด้านนอกได้ในที่สุด
กลุ่มเสี่ยงที่อาจเกิดภาวะ ITB Syndrome คือนักวิ่ง นักปั่นจักรยาน ที่มักต้องใช้ข้อเข่าอย่างต่อเนื่อง ซึ่งอาการอาจเจ็บมากขึ้นเมื่อต้องก้าวยาว ๆ วิ่งลงเนินหรือพื้นที่ที่ไม่เรียบ และอาจนำไปสู่อาการบาดเจ็บจากการเล่นกีฬาได้ โดยเฉพาะเมื่อร่างกายไม่ได้รับการพักฟื้นหรือมีการเพิ่มความหนักของการฝึกอย่างรวดเร็ว
ITB Syndrome ต่างจากอาการเอ็นไขว้หน้าขาดหรือไม่ ศึกษาข้อมูลอาการเอ็นไขว้หน้าขาดได้ที่: เอ็นไขว้หน้าขาด
ITB คือแถบเนื้อเยื่อที่พยุงสะโพกและข้อเข่า เมื่อเกิดการเสียดสีซ้ำ ๆ จึงทำให้เกิดอาการอักเสบและเจ็บปวดตามมา โดยสาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของ IT Band Syndrome นี้ไม่ได้จำกัดเฉพาะประเภทกีฬาหรือระยะเวลาในการออกกำลังกายเท่านั้น แต่ยังขึ้นอยู่กับรูปแบบการฝึก ลักษณะการเคลื่อนไหว และสภาพร่างกายของแต่ละบุคคล เช่น
วิ่งหักโหม ปั่นจักรยานบ่อย อาจเสี่ยงหมอนรองเข่าฉีกได้เช่นกัน ศึกษาอาการหมอนรองเข่าฉีกเพิ่มเติมได้ที่ : หมอนรองเข่าฉีก
ITB Syndrome หรือ ITB คือภาวะที่มักทำให้เกิดอาการปวดบริเวณด้านนอกของข้อเข่า โดยอาการมักสัมพันธ์กับการใช้งานข้อเข่าซ้ำ ๆ และอาจเริ่มชัดเจนระหว่างการวิ่งหรือออกกำลังกาย ซึ่งอาการที่พบได้มีดังนี้
การสังเกตตำแหน่งและลักษณะของความเจ็บของ ITB Syndrome คือขั้นตอนสำคัญ เนื่องจากอาการบริเวณเข่าหรือต้นขาอาจเกิดจากภาวะอื่นที่มีลักษณะใกล้เคียงกันได้ เช่น เอ็นต้นขาด้านในอักเสบ หรือ กล้ามเนื้อขาอักเสบ อาการที่เจอมักปวดตึงหรือกดเจ็บตามแนวกล้ามเนื้อที่เกี่ยวข้อง การประเมินโดยแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดจึงมีส่วนช่วยในการระบุสาเหตุและวางแผนการดูแลได้อย่างเหมาะสม
ITB คือภาวะที่ทุเลาลงเองได้เมื่อหยุดพักทำกิจกรรมต่าง ๆ แต่บางลักษณะอาการอาจต้องได้รับการประเมินจากแพทย์เพื่อยืนยันสาเหตุและแนวทางการดูแลรักษาที่เหมาะสม เช่น
การวินิจฉัย ITBS คืออีกหนึ่งขั้นตอนสำคัญที่จะช่วยให้แพทย์สามารถวางแผนการรักษาและฟื้นฟูสุขภาพเข่าได้อย่างเหมาะสม โดยมีแนวทางหรือขั้นตอน ดังนี้
เป้าหมายการรักษา ITB คือช่วยให้อาการเจ็บปวดทุเลาลง สามารถกลับมาใช้ข้อเข่าได้ตามปกติอีกครั้ง ซึ่งหากต้องการรักษา ITB ให้หายขาด ควรได้รับการวินิจฉัยและวางแผนการรักษาอย่างเหมาะสมเพื่อลดโอกาสการกลับมาเป็นซ้ำ โดยแนวทางการรักษาและฟื้นฟู ITB มีหลายวิธี ดังนี้
นอกจากนี้ยังมีอีกหนึ่งแนวทางการรักษาอาการบาดเจ็บ ITB คือ การผ่าตัด ซึ่งจะเหมาะสำหรับผู้ที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษา หรือมีอาการเรื้อรัง ซึ่งจะได้รับการประเมินและวางแผนการรักษาโดยแพทย์เฉพาะทาง
ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับการผ่าตัดข้อเข่า เปลี่ยนข้อเข่า ได้ที่: ผ่าข้อเข่าเทียม
การทำ ITB Stretching หรือท่ายืด ITB สำหรับผู้ที่มีอาการบาดเจ็บนี้เป็นหนึ่งในแนวทางการฟื้นฟูที่เป็นที่นิยม เพื่อช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นและช่วงการเคลื่อนไหวช่วงสะโพก ก้น ต้นขา หรือเข่าดีมากยิ่งขึ้น โดยการยืด ITB ควรทำอย่างค่อยเป็นค่อยไปเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดอาการปวดเพิ่มมากขึ้น ท่าที่ฝึกได้มีดังนี้
ITB คือภาวะที่ทำให้เกิดอาการปวดบริเวณด้านนอกของข้อเข่า โดยมักสัมพันธ์กับการใช้งานขาและข้อเข่าซ้ำ ๆ โดยเฉพาะการวิ่งและการปั่นจักรยาน การสังเกตตำแหน่งและลักษณะอาการตั้งแต่ระยะแรก รวมถึงการปรับกิจกรรมและฟื้นฟูอย่างเหมาะสม มีส่วนช่วยลดอาการและป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำได้
หากมีอาการปวดเข่าด้านนอกและสงสัยว่าอาจเป็น ITB โรงพยาบาลสมิติเวช ไชน่าทาวน์ มีทีมแพทย์เฉพาะทางด้านกระดูกและข้อ คอยให้การประเมิน วินิจฉัย และวางแผนการดูแลตามลักษณะอาการของแต่ละบุคคล พร้อมด้วยนักกายภาพบำบัดที่พร้อมให้คำแนะนำในการฟื้นฟูสมรรถภาพการเคลื่อนไหวเพื่อให้กลับมาออกกำลังกายหรือเล่นกีฬาได้อย่างคล่องตัวอีกครั้ง
ช่องทางติดต่อ
ควรเริ่มจากการอบอุ่นร่างกาย ยืดเหยียดกล้ามเนื้อก่อนวิ่งให้เหมาะสม และระหว่างวิ่งควรปรับรูปแบบการวิ่งอย่างค่อยเป็นไปค่อยไป หรือมีการพักระหว่างทางอย่างเพียงพอ รวมถึงเลี่ยงการวิ่งลงเนินหรือบนพื้นผิวที่ไม่เรียบ
โดยทั่วไปแล้ว หลังรักษาอย่างเหมาะสม อาการจะดีขึ้นใน 4-8 สัปดาห์ ทั้งนี้ ระยะเวลาจะขึ้นอยู่กับสภาพร่างกายของแต่ละบุคคล
ITB Syndrome มักมีอาการปวดบริเวณด้านนอกเข่า ขณะที่ภาวะเข่าเสื่อมหรือหมอนรองเข่าฉีกมักมีอาการปวด ฝืด เข่าติดขัดร่วมด้วย
มีโอกาส หากมีกิจกรรมที่ต้องงอหรือเหยียดข้อเข่าซ้ำ ๆ เป็นประจำ รวมถึงผู้ที่มีความผิดปกติทางร่างกาย เช่น เท้าหรือข้อเท้างอเข้าหากัน ขาโก่ง ที่อาจเพิ่มแรงกดต่อ ITB ขณะเคลื่อนไหวร่างกายได้
Reference
Iliotibial band syndrome (ITBS): Causes, symptoms & treatment. (2021, October 19). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21967-iliotibial-band-syndrome
Iliotibial band syndrome. (2024). Johns Hopkins Medicine. https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/iliotibial-band-syndrome
Key, A. P. (2023, December 25). Iliotibial (IT) band syndrome: Causes, symptoms, treatment. WebMD. https://www.webmd.com/pain-management/it-band-syndrome
