บทความสุขภาพ

ท่อน้ำตาอุดตันคืออะไร? รู้จักการเกิดต่อมน้ำตาอุดตันแบบละเอียด

บทความโดย: seoteam seoteam วันที่เผยแพร่: 4 เมษายน 2569 วันที่อัพเดท: 5 พฤศจิกายน 2569

ท่อน้ำตาอุดตัน

อาการน้ำตาไหลซึมตลอดเวลา ไม่เพียงแต่สร้างความรำคาญใจ แต่ยังเป็นสัญญาณเตือนของภาวะท่อน้ำตาอุดตันได้อีกด้วย และเมื่อเกิดภาวะท่อน้ำตาอุดตันขึ้น จะส่งผลให้เกิดอาการน้ำตาเอ่อล้น ผิวหนังรอบดวงตาอักเสบ หรือมีขี้ตาเกรอะกรัง

ปัญหาเรื่องท่อน้ำตา หรือ Nasolacrimal Duct Obstruction คือเรื่องที่ต้องการความใส่ใจอย่างใกล้ชิด เพราะหากปล่อยทิ้งไว้ อาจทำให้เกิดฝีหนองบริเวณถุงน้ำตา หรือลุกลามจนเป็นอันตรายต่อดวงตาได้ การทำความเข้าใจเกี่ยวกับท่อน้ำตาอุดตันว่าคืออะไร และวิธีรักษาท่อน้ำตาอุดตันอย่างไรบ้าง จึงเป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วยให้กลับมามีดวงตาที่สุขภาพดีอีกครั้ง


KEY TAKEAWAY

  • ท่อน้ำตาอุดตันคือภาวะที่ระบบระบายน้ำตาทำงานผิดปกติ ทำให้น้ำตาเอ่อล้นและเสี่ยงต่อการติดเชื้อสะสมในถุงน้ำตา
  • ท่อน้ำตาอุดตันในทารกส่วนใหญ่เกิดจากแผ่นพังผืดปิดปลายท่อ ซึ่งสามารถหายเองได้จากการนวดตาที่ถูกวิธีภายในปีแรก
  • ท่อน้ำตาอุดตันในผู้ใหญ่มักเกิดจากอายุ หรือการอักเสบเรื้อรัง ซึ่งส่วนใหญ่จำเป็นต้องได้รับการรักษาด้วยการแยงท่อน้ำตาหรือการผ่าตัด
  • หากมีอาการน้ำตาไหลร่วมกับมีหนอง บวมแดงบริเวณหัวตา หรือตาพร่ามัว ควรรีบพบจักษุแพทย์ทันทีเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อน

สารบัญบทความ


ลักษณะอาการของท่อน้ำตาอุดตัน 

สัญญาณเตือนของภาวะท่อน้ำตาอุดตันมักจะค่อยเป็นค่อยไปในช่วงแรก แต่หากมีการติดเชื้อแทรกซ้อน อาการจะรุนแรงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยท่อน้ำตาอุดตันมีอาการที่พบบ่อยดังนี้

  • น้ำตาเอ่อล้นตลอดเวลา (Epiphora) มีน้ำตาคลอเบ้าหรือไหลออกมาเองแม้ไม่ได้ร้องไห้
  • ขี้ตาเขียวหรือเหลือง มีเมือกหรือหนองบริเวณหัวตา โดยเฉพาะหลังจากตื่นนอน
  • ตาแดงและระคายเคือง เยื่อบุตาอักเสบเรื้อรังจากการระบายน้ำตาที่ไม่สมบูรณ์ ซึ่งอาจทำให้เกิดอาการตาแดงบ่อย
  • บวมแดงบริเวณหัวตา มีอาการปวด บวม หรือคลำได้ก้อนแข็งบริเวณหัวตาด้านล่าง
  • การมองเห็นพร่ามัว น้ำตาที่คลออยู่มากเกินไปจะไปรบกวนหักเหแสง ทำให้มองเห็นไม่ชัด

สาเหตุของท่อน้ำตาอุดตันเกิดจากอะไรบ้าง? 

ท่อน้ำตาอุดตัน เกิดจาก

หลายท่านอาจสงสัยว่าท่อน้ำตาอุดตันเกิดจากอะไร และทำไมบางคนถึงเป็นตั้งแต่เกิด ในขณะที่บางคนมาเป็นตอนอายุมาก สาเหตุหลักสามารถแบ่งออกได้ตามช่วงวัย ดังนี้

  • ความผิดปกติแต่กำเนิด มักพบท่อน้ำตาอุดตันในทารกบ่อยครั้ง เนื่องจากลิ้นเปิดปิดที่ปลายท่อน้ำตาในจมูก (Valve of Hasner) ไม่เปิดออกตามธรรมชาติ
  • ความเสื่อมสภาพตามอายุ เมื่ออายุมากขึ้น รูเปิดท่อน้ำตาจะแคบลง หรือท่อน้ำตามีการตีบตันจากเนื้อเยื่อที่เสื่อมสภาพ
  • การติดเชื้อเรื้อรัง การเป็นโรคตาแดงหรือมีการอักเสบในโพรงจมูกบ่อย ๆ ส่งผลให้เกิดพังผืดในท่อระบายน้ำตา
  • อุบัติเหตุและแรงกระแทก การได้รับบาดเจ็บที่ใบหน้าหรือจมูก อาจทำให้โครงสร้างของท่อน้ำตาเสียหายจนอุดตัน
  • ก้อนเนื้อหรือมะเร็ง แม้จะพบได้ไม่บ่อย แต่ก้อนเนื้อที่เกิดขึ้นในทางเดินน้ำตาหรือโพรงจมูกอาจกดทับท่อน้ำตาได้
  • การใช้ยาบางชนิด ยาหยอดตาบางประเภท หรือยารักษามะเร็งบางชนิด มีผลข้างเคียงทำให้ทางเดินน้ำตาตีบตันลง

การวินิจฉัยท่อน้ำตาอุดตัน

เพื่อให้ทราบแน่ชัดว่าอาการน้ำตาไหลเกิดจากท่อน้ำตาตันหรือปัญหาจากต่อมน้ำตาอุดตัน แพทย์จะตรวจวินิจฉัยด้วยวิธีดังต่อไปนี้

  • การทดสอบการระบายน้ำตา (Fluorescein Disappearance Test) : จักษุแพทย์จะหยอดสีย้อมที่มีสีเหลืองส้มลงในตา แล้วสังเกตว่าสีสามารถระบายออกไปได้หมดภายในเวลาที่กำหนดหรือไม่ หากสียังเหลืออยู่มากแสดงว่าอุดตัน
  • การล้างและแยงท่อน้ำตา (Tear Duct Probing) : แพทย์จะใช้เข็มปลายทู่สอดเข้าไปในรูเปิดท่อน้ำตาแล้วฉีดน้ำเกลือเข้าไป หากคนไข้ไม่รู้สึกว่ามีน้ำไหลลงคอ แสดงว่าท่อน้ำตาอุดตันแน่นอน
  • การฉีดสารรังสีและตรวจภาพถ่ายทางรังสี (Dacryocystography) :ในกรณีที่ซับซ้อน แพทย์อาจใช้การฉีดสารทึบรังสีเข้าในท่อน้ำตาแล้วทำ X-ray หรือ CT Scan เพื่อระบุตำแหน่งและความรุนแรงของการอุดตัน

แนวทางการรักษาท่อน้ำตาอุดตัน

วิธีรักษาท่อน้ำตาอุดตัน

เมื่อได้รับการวินิจฉัยที่ถูกต้องแล้ว วิธีรักษาท่อน้ำตาอุดตันจะขึ้นอยู่กับสาเหตุ ตำแหน่งของการตัน และอายุของผู้ป่วยเป็นหลัก โดยมีแนวทางแยกกันระหว่างเด็กและผู้ใหญ่ดังนี้

การรักษาในเด็ก

เด็กส่วนใหญ่ที่มีภาวะท่อน้ำตาอุดตัน มักจะมีอาการดีขึ้นได้เองหากได้รับการดูแลอย่างถูกต้อง

  • การนวดท่อน้ำตา : เป็นวิธีที่ช่วยเพิ่มความดันในทางเดินน้ำตาเพื่อให้แผ่นพังผืดที่ปิดอยู่นั้นทะลุออก
  • การใช้ยาปฏิชีวนะ : กรณีมีอาการติดเชื้อ มีขี้ตาเขียวหรือเหลือง แพทย์จะสั่งยาหยอดตาเพื่อฆ่าเชื้อ
  • การแยงท่อน้ำตา : หากนวดตาจนอายุครบ 1 ปีแล้วยังไม่หาย แพทย์อาจพิจารณาใช้เครื่องมือเล็ก ๆ แยงเข้าไปเพื่อเปิดทางเดินน้ำตา

การรักษาในผู้ใหญ่

สำหรับคนที่สงสัยว่าในผู้ใหญ่ที่มีอาการท่อน้ำตาอุดตันหายเองได้ไหม คำตอบคือมักจะไม่หายเองและต้องการการรักษาที่ถูกจุดกว่า

  • การล้างท่อน้ำตา : ในกรณีที่อุดตันเล็กน้อย การฉีดล้างอาจช่วยชะล้างสิ่งสกปรกที่ขวางทางเดินน้ำตาได้
  • การใส่ท่อซิลิโคน : เพื่อถ่างทางเดินน้ำตาที่ตีบให้กว้างขึ้น โดยจะใส่ทิ้งไว้แล้วค่อยนำออก
  • การผ่าตัดท่อน้ำตา : หากมีการอุดตันรุนแรง แพทย์จะผ่าตัดท่อน้ำตาเพื่อสร้างทางเชื่อมใหม่ระหว่างถุงน้ำตากับโพรงจมูก

แนวทางการป้องกันท่อน้ำตาอุดตัน 

แม้จะไม่สามารถป้องกันได้สมบูรณ์ แต่การดูแลสุขอนามัยที่ดีจะช่วยลดความเสี่ยงท่อน้ำตาอุดตันได้ ดังนี้

  • รักษาความสะอาดเสมอ ไม่ขยี้หรือสัมผัสดวงตาด้วยมือที่ไม่สะอาด เพื่อป้องกันการติดเชื้อ
  • หากใส่คอนแทคเลนส์ ให้ทำความสะอาดเลนส์และตลับอย่างเคร่งครัด
  • หากมีอาการคัดจมูกหรือเยื่อบุจมูกอักเสบเรื้อรัง ควรรักษาให้ดีเพื่อไม่ให้กระทบต่อรูเปิดของท่อน้ำตาในโพรงจมูก
  • เมื่อต้องทำกิจกรรมที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุที่ใบหน้า ควรใส่แว่นนิรภัยเพื่อปกป้องโครงสร้างกระดูกและท่อน้ำตา

ท่อน้ำตาอุดตันป้องกันได้ เพียงดูแลความสะอาด เพื่อสุขภาพดวงตาที่ดี

สำหรับคนที่สงสัยว่าท่อน้ำตาอุดตันอันตรายไหม ต้องบอกว่าแม้ภาวะท่อน้ำตาอุดตันอาจดูเหมือนเป็นเพียงเรื่องเล็กน้อย แต่หากปล่อยให้เรื้อรังก็อาจก่อให้เกิดภาวะกระจกตาเป็นแผลจากการติดเชื้อซ้ำซากได้ จึงไม่ควรรอเวลานาน เพราะอาจทำให้รักษาลำบากขึ้น

ที่โรงพยาบาลสมิติเวช ไชน่าทาวน์ เราพร้อมด้วยทีมจักษุแพทย์ที่ชำนาญด้านระบบทางเดินน้ำตาและเปลือกตา พร้อมเทคโนโลยีการตรวจวินิจฉัยที่แม่นยำ เพื่อให้คุณมั่นใจได้ว่าจะได้รับการรักษาที่เหมาะสมและถูกจุด หากมีอาการที่เข้าข่ายท่อน้ำตาอุดตันสามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมหรือนัดหมายปรึกษาเราได้

ช่องทางติดต่อ


References

Perez, Y. (2023, August 8). Nasolacrimal Duct Obstruction. National Library of Medicine. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532873/

Parmentier, R. (2025, November 13). Nasolacrimal Duct Obstruction. American Association for Pediatric Ophthalmology & Strabismus. https://www.aapos.org/glossary/nasolacrimal-duct-obstruction

Blocked Tear Duct (Nasolacrimal Duct Obstruction). (2024, January 19). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17260-blocked-tear-duct-nasolacrimal-duct-obstruction

Lueder, G. (2015, November 15). Nasolacrimal Duct Obstruction in Children. American Academy of Ophthalmology. https://www.aao.org/education/disease-review/nasolacrimal-duct-obstruction-4


คำถามที่พบบ่อย

ท่อน้ำตาอุดตันในผู้ใหญ่แตกต่างจากในเด็กอย่างไร?

ในเด็กมักเกิดจากพังผืดแต่กำเนิด ซึ่งสามารถหายเองได้จากการนวดท่อน้ำตา แต่ในผู้ใหญ่มักเกิดจากความเสื่อมหรือโรคอักเสบเรื้อรัง และมักต้องอาศัยการรักษาด้วยหัตถการหรือการผ่าตัดจึงจะหายขาด

การนวดท่อน้ำตาทำอย่างไร?

ใช้นิ้วชี้วางบริเวณหัวตาตรงจุดเชื่อมระหว่างตากับสันจมูก กดลงไปให้รู้สึกถึงแรงกดเบา ๆ แล้ววนนิ้วสไลด์ลงไปตามแนวสันจมูกเพื่อเพิ่มความดันในท่อให้พังผืดทะลุออก ควรทำวันละ 4 รอบ รอบละ 10-15 ครั้ง

แพทย์ประจำศูนย์

นายแพทย์ ธนาพงษ์ สมกิจรุ่งโรจน์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ภัทฐิชา ภิญโญสวัสดิ์สกุล
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ชญานี โพธิวงศาจารย์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ศศิ ใหญ่สว่าง
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ชุณหกาญจน์ เพ็ชรพันธ์ศรี
จักษุวิทยา
รศ. พญ. วรรณรัตน์ สาธิตพิฐกุล
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง เพลิน สุตรา
จักษุวิทยา
พญ.กัญญรัตน์ ลิขิตชีวาพร
จักษุวิทยา
ศาสตราจารย์นายแพทย์ พรชัย สิมะโรจน์
จักษุวิทยา
พญ.สิริน ไตรวุฒิพิพัฒน์กุล
จักษุวิทยา
นายแพทย์ วรพจน์ ศรีมานันท์
จักษุวิทยา
นายแพทย์ พงศ์เทพ ราชศิริส่งศรี
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ธัญญรัตน์ ตั้งใฝ่คุณธรรม
จักษุวิทยา
นายแพทย์ นิธีร์ รัตน์ประสาทพร
จักษุวิทยา
นายแพทย์ ลภน หิรัญเพ็ชรกุล
จักษุวิทยา
นายแพทย์ศรัณย์ สุภาแพ่ง
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง กมลภัทร รักไทย
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง ตระการตา วรรณพานิชย์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง อิสริน โตรักตระกูล
จักษุวิทยา
แพทย์พญิง ศุทธินี จารุวงศ์วณิชย์
จักษุวิทยา
นายแพทย์ นันทชัย สุรวัติเสถียร
จักษุวิทยา
นายแพทย์ วรภัทร วงษ์สวัสดิ์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง นุชรี ปริวิสุทธิ์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง สุชีรา ตติเวชกุล
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง วีรวรรณ โชคทวีศักดิ์
จักษุวิทยา
แพทย์หญิง อรวรรณ จิตต์พูลกุศล
จักษุวิทยา
บทความและสุขภาพอื่นที่น่าสนใจ