ท่อน้ำตาอุดตันคืออะไร? รู้จักการเกิดต่อมน้ำตาอุดตันแบบละเอียด
บทความโดย: seoteam seoteam วันที่อัพเดท: 4 เมษายน 2569
อาการน้ำตาไหลซึมตลอดเวลา ไม่เพียงแต่สร้างความรำคาญใจ แต่ยังเป็นสัญญาณเตือนของภาวะท่อน้ำตาอุดตันได้อีกด้วย และเมื่อเกิดภาวะท่อน้ำตาอุดตันขึ้น จะส่งผลให้เกิดอาการน้ำตาเอ่อล้น ผิวหนังรอบดวงตาอักเสบ หรือมีขี้ตาเกรอะกรัง
ปัญหาเรื่องท่อน้ำตา หรือ Nasolacrimal Duct Obstruction คือเรื่องที่ต้องการความใส่ใจอย่างใกล้ชิด เพราะหากปล่อยทิ้งไว้ อาจทำให้เกิดฝีหนองบริเวณถุงน้ำตา หรือลุกลามจนเป็นอันตรายต่อดวงตาได้ การทำความเข้าใจเกี่ยวกับท่อน้ำตาอุดตันว่าคืออะไร และวิธีรักษาท่อน้ำตาอุดตันอย่างไรบ้าง จึงเป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วยให้กลับมามีดวงตาที่สุขภาพดีอีกครั้ง
KEY TAKEAWAY
- ท่อน้ำตาอุดตันคือภาวะที่ระบบระบายน้ำตาทำงานผิดปกติ ทำให้น้ำตาเอ่อล้นและเสี่ยงต่อการติดเชื้อสะสมในถุงน้ำตา
- ท่อน้ำตาอุดตันในทารกส่วนใหญ่เกิดจากแผ่นพังผืดปิดปลายท่อ ซึ่งสามารถหายเองได้จากการนวดตาที่ถูกวิธีภายในปีแรก
- ท่อน้ำตาอุดตันในผู้ใหญ่มักเกิดจากอายุ หรือการอักเสบเรื้อรัง ซึ่งส่วนใหญ่จำเป็นต้องได้รับการรักษาด้วยการแยงท่อน้ำตาหรือการผ่าตัด
- หากมีอาการน้ำตาไหลร่วมกับมีหนอง บวมแดงบริเวณหัวตา หรือตาพร่ามัว ควรรีบพบจักษุแพทย์ทันทีเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อน
สารบัญบทความ
สัญญาณเตือนของภาวะท่อน้ำตาอุดตันมักจะค่อยเป็นค่อยไปในช่วงแรก แต่หากมีการติดเชื้อแทรกซ้อน อาการจะรุนแรงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยท่อน้ำตาอุดตันมีอาการที่พบบ่อยดังนี้
- น้ำตาเอ่อล้นตลอดเวลา (Epiphora) มีน้ำตาคลอเบ้าหรือไหลออกมาเองแม้ไม่ได้ร้องไห้
- ขี้ตาเขียวหรือเหลือง มีเมือกหรือหนองบริเวณหัวตา โดยเฉพาะหลังจากตื่นนอน
- ตาแดงและระคายเคือง เยื่อบุตาอักเสบเรื้อรังจากการระบายน้ำตาที่ไม่สมบูรณ์ ซึ่งอาจทำให้เกิดอาการตาแดงบ่อย
- บวมแดงบริเวณหัวตา มีอาการปวด บวม หรือคลำได้ก้อนแข็งบริเวณหัวตาด้านล่าง
- การมองเห็นพร่ามัว น้ำตาที่คลออยู่มากเกินไปจะไปรบกวนหักเหแสง ทำให้มองเห็นไม่ชัด
หลายท่านอาจสงสัยว่าท่อน้ำตาอุดตันเกิดจากอะไร และทำไมบางคนถึงเป็นตั้งแต่เกิด ในขณะที่บางคนมาเป็นตอนอายุมาก สาเหตุหลักสามารถแบ่งออกได้ตามช่วงวัย ดังนี้
- ความผิดปกติแต่กำเนิด มักพบท่อน้ำตาอุดตันในทารกบ่อยครั้ง เนื่องจากลิ้นเปิดปิดที่ปลายท่อน้ำตาในจมูก (Valve of Hasner) ไม่เปิดออกตามธรรมชาติ
- ความเสื่อมสภาพตามอายุ เมื่ออายุมากขึ้น รูเปิดท่อน้ำตาจะแคบลง หรือท่อน้ำตามีการตีบตันจากเนื้อเยื่อที่เสื่อมสภาพ
- การติดเชื้อเรื้อรัง การเป็นโรคตาแดงหรือมีการอักเสบในโพรงจมูกบ่อย ๆ ส่งผลให้เกิดพังผืดในท่อระบายน้ำตา
- อุบัติเหตุและแรงกระแทก การได้รับบาดเจ็บที่ใบหน้าหรือจมูก อาจทำให้โครงสร้างของท่อน้ำตาเสียหายจนอุดตัน
- ก้อนเนื้อหรือมะเร็ง แม้จะพบได้ไม่บ่อย แต่ก้อนเนื้อที่เกิดขึ้นในทางเดินน้ำตาหรือโพรงจมูกอาจกดทับท่อน้ำตาได้
- การใช้ยาบางชนิด ยาหยอดตาบางประเภท หรือยารักษามะเร็งบางชนิด มีผลข้างเคียงทำให้ทางเดินน้ำตาตีบตันลง
เพื่อให้ทราบแน่ชัดว่าอาการน้ำตาไหลเกิดจากท่อน้ำตาตันหรือปัญหาจากต่อมน้ำตาอุดตัน แพทย์จะตรวจวินิจฉัยด้วยวิธีดังต่อไปนี้
- การทดสอบการระบายน้ำตา (Fluorescein Disappearance Test) : จักษุแพทย์จะหยอดสีย้อมที่มีสีเหลืองส้มลงในตา แล้วสังเกตว่าสีสามารถระบายออกไปได้หมดภายในเวลาที่กำหนดหรือไม่ หากสียังเหลืออยู่มากแสดงว่าอุดตัน
- การล้างและแยงท่อน้ำตา (Tear Duct Probing) : แพทย์จะใช้เข็มปลายทู่สอดเข้าไปในรูเปิดท่อน้ำตาแล้วฉีดน้ำเกลือเข้าไป หากคนไข้ไม่รู้สึกว่ามีน้ำไหลลงคอ แสดงว่าท่อน้ำตาอุดตันแน่นอน
- การฉีดสารรังสีและตรวจภาพถ่ายทางรังสี (Dacryocystography) :ในกรณีที่ซับซ้อน แพทย์อาจใช้การฉีดสารทึบรังสีเข้าในท่อน้ำตาแล้วทำ X-ray หรือ CT Scan เพื่อระบุตำแหน่งและความรุนแรงของการอุดตัน
เมื่อได้รับการวินิจฉัยที่ถูกต้องแล้ว วิธีรักษาท่อน้ำตาอุดตันจะขึ้นอยู่กับสาเหตุ ตำแหน่งของการตัน และอายุของผู้ป่วยเป็นหลัก โดยมีแนวทางแยกกันระหว่างเด็กและผู้ใหญ่ดังนี้
การรักษาในเด็ก
เด็กส่วนใหญ่ที่มีภาวะท่อน้ำตาอุดตัน มักจะมีอาการดีขึ้นได้เองหากได้รับการดูแลอย่างถูกต้อง
- การนวดท่อน้ำตา : เป็นวิธีที่ช่วยเพิ่มความดันในทางเดินน้ำตาเพื่อให้แผ่นพังผืดที่ปิดอยู่นั้นทะลุออก
- การใช้ยาปฏิชีวนะ : กรณีมีอาการติดเชื้อ มีขี้ตาเขียวหรือเหลือง แพทย์จะสั่งยาหยอดตาเพื่อฆ่าเชื้อ
- การแยงท่อน้ำตา : หากนวดตาจนอายุครบ 1 ปีแล้วยังไม่หาย แพทย์อาจพิจารณาใช้เครื่องมือเล็ก ๆ แยงเข้าไปเพื่อเปิดทางเดินน้ำตา
การรักษาในผู้ใหญ่
สำหรับคนที่สงสัยว่าในผู้ใหญ่ที่มีอาการท่อน้ำตาอุดตันหายเองได้ไหม คำตอบคือมักจะไม่หายเองและต้องการการรักษาที่ถูกจุดกว่า
- การล้างท่อน้ำตา : ในกรณีที่อุดตันเล็กน้อย การฉีดล้างอาจช่วยชะล้างสิ่งสกปรกที่ขวางทางเดินน้ำตาได้
- การใส่ท่อซิลิโคน : เพื่อถ่างทางเดินน้ำตาที่ตีบให้กว้างขึ้น โดยจะใส่ทิ้งไว้แล้วค่อยนำออก
- การผ่าตัดท่อน้ำตา : หากมีการอุดตันรุนแรง แพทย์จะผ่าตัดท่อน้ำตาเพื่อสร้างทางเชื่อมใหม่ระหว่างถุงน้ำตากับโพรงจมูก
แม้จะไม่สามารถป้องกันได้สมบูรณ์ แต่การดูแลสุขอนามัยที่ดีจะช่วยลดความเสี่ยงท่อน้ำตาอุดตันได้ ดังนี้
- รักษาความสะอาดเสมอ ไม่ขยี้หรือสัมผัสดวงตาด้วยมือที่ไม่สะอาด เพื่อป้องกันการติดเชื้อ
- หากใส่คอนแทคเลนส์ ให้ทำความสะอาดเลนส์และตลับอย่างเคร่งครัด
- หากมีอาการคัดจมูกหรือเยื่อบุจมูกอักเสบเรื้อรัง ควรรักษาให้ดีเพื่อไม่ให้กระทบต่อรูเปิดของท่อน้ำตาในโพรงจมูก
- เมื่อต้องทำกิจกรรมที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุที่ใบหน้า ควรใส่แว่นนิรภัยเพื่อปกป้องโครงสร้างกระดูกและท่อน้ำตา
สำหรับคนที่สงสัยว่าท่อน้ำตาอุดตันอันตรายไหม ต้องบอกว่าแม้ภาวะท่อน้ำตาอุดตันอาจดูเหมือนเป็นเพียงเรื่องเล็กน้อย แต่หากปล่อยให้เรื้อรังก็อาจก่อให้เกิดภาวะกระจกตาเป็นแผลจากการติดเชื้อซ้ำซากได้ จึงไม่ควรรอเวลานาน เพราะอาจทำให้รักษาลำบากขึ้น
ที่โรงพยาบาลสมิติเวช ไชน่าทาวน์ เราพร้อมด้วยทีมจักษุแพทย์ที่ชำนาญด้านระบบทางเดินน้ำตาและเปลือกตา พร้อมเทคโนโลยีการตรวจวินิจฉัยที่แม่นยำ เพื่อให้คุณมั่นใจได้ว่าจะได้รับการรักษาที่เหมาะสมและถูกจุด หากมีอาการที่เข้าข่ายท่อน้ำตาอุดตันสามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมหรือนัดหมายปรึกษาเราได้
ช่องทางติดต่อ
References
Perez, Y. (2023, August 8). Nasolacrimal Duct Obstruction. National Library of Medicine. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532873/
Parmentier, R. (2025, November 13). Nasolacrimal Duct Obstruction. American Association for Pediatric Ophthalmology & Strabismus. https://www.aapos.org/glossary/nasolacrimal-duct-obstruction
Blocked Tear Duct (Nasolacrimal Duct Obstruction). (2024, January 19). Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17260-blocked-tear-duct-nasolacrimal-duct-obstruction
Lueder, G. (2015, November 15). Nasolacrimal Duct Obstruction in Children. American Academy of Ophthalmology. https://www.aao.org/education/disease-review/nasolacrimal-duct-obstruction-4
ท่อน้ำตาอุดตันในผู้ใหญ่แตกต่างจากในเด็กอย่างไร?
ในเด็กมักเกิดจากพังผืดแต่กำเนิด ซึ่งสามารถหายเองได้จากการนวดท่อน้ำตา แต่ในผู้ใหญ่มักเกิดจากความเสื่อมหรือโรคอักเสบเรื้อรัง และมักต้องอาศัยการรักษาด้วยหัตถการหรือการผ่าตัดจึงจะหายขาด
การนวดท่อน้ำตาทำอย่างไร?
ใช้นิ้วชี้วางบริเวณหัวตาตรงจุดเชื่อมระหว่างตากับสันจมูก กดลงไปให้รู้สึกถึงแรงกดเบา ๆ แล้ววนนิ้วสไลด์ลงไปตามแนวสันจมูกเพื่อเพิ่มความดันในท่อให้พังผืดทะลุออก ควรทำวันละ 4 รอบ รอบละ 10-15 ครั้ง
