ตาโปนเกิดจากอะไร? สาเหตุ แนวทางรักษา และสัญญาณอันตรายที่ต้องระวัง
บทความโดย: seoteam seoteam วันที่อัพเดท: 9 มีนาคม 2569
ตาโปน เป็นอาการที่ดวงตาดูเบิกกว้างผิดปกติ เห็นตาขาวมากขึ้น หรือมีลักษณะนูนออกมาจนรู้สึกไม่เหมือนเดิม ซึ่งสามารถเกิดได้จากหลายสาเหตุ ตั้งแต่โรคไทรอยด์ การอักเสบ การติดเชื้อ ไปจนถึงความผิดปกติภายในเบ้าตา แม้บางรายอาจเริ่มจากอาการเล็กน้อย แต่หากปล่อยไว้โดยไม่รักษา อาจส่งผลกระทบต่อการมองเห็นในระยะยาวได้
บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจอาการตาโปนมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นสาเหตุไทรอยด์ตาโปนเกิดจากอะไร? ไทรอยด์ตาโปนรักษาอย่างไรให้หายขาด? และแนวทางดูแลอย่างถูกต้องเพื่อลดความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อนและกลับมามองเห็นอย่างมีประสิทธิภาพ
Key Takeway
- ตาโปนเกิดจากความผิดปกติภายในเบ้าตา เช่น การอักเสบ การติดเชื้อ โรคไทรอยด์ หรือเนื้องอก
- อาการสำคัญคือดวงตานูน เห็นตาขาวมากผิดปกติ หรือมีตาโปนไม่เท่ากัน
- หากตาโปนเกิดขึ้นเร็ว มีอาการปวด มองเห็นลดลง หรือมีไข้ ควรรีบพบแพทย์ทันที
- การรักษาตาโปนสามารถทำได้ ขึ้นอยู่กับสาเหตุ เช่น การใช้ยา หรือการผ่าตัด
- การตรวจวินิจฉัยตั้งแต่เนิ่น ๆ ช่วยลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนและการสูญเสียการมองเห็น
สารบัญบทความ
ตาโปน คือภาวะที่ลูกตายื่นออกมาด้านหน้ามากกว่าปกติจนสามารถสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงของดวงตาได้ชัดเจน โดยลักษณะคนตาโปนคือเมื่อมองตรงจะเห็นตาขาวเหนือหรือใต้ตาดำมากกว่าปกติ เนื่องจากเปลือกตาบนเปิดสูงเกินไปหรือเปลือกตาล่างถอยต่ำลง ทำให้ดวงตาดูเบิกกว้างผิดธรรมชาติ นอกจากนี้ คนที่เป็นตาโปนเมื่อมองจากด้านข้างจะเห็นลูกตานูนยื่นออกจากกระบอกตาอย่างเห็นได้ชัด ในบางรายอาจพบว่าตาทั้งสองข้างยื่นไม่เท่ากัน หากต่างกันตั้งแต่ประมาณ 2 - 3 มิลลิเมตรขึ้นไป ถือว่าผิดปกติ
อาการตาโปนมักเป็นผลจากความผิดปกติภายในเบ้าตา ซึ่งเป็นบริเวณที่มีทั้งลูกตา กล้ามเนื้อ เส้นประสาท และหลอดเลือด เมื่อมีสิ่งผิดปกติ เช่น การอักเสบ การติดเชื้อ หรือมีก้อนเนื้อเข้าไปเบียด จะทำให้เกิดแรงดันทำให้ลูกตาให้ยื่นออกมาด้านหน้าได้ โดยสาเหตุตาโปนเกิดจากอะไรบ้างนั้น หลัก ๆ มีดังนี้
ตาอักเสบหรือติดเชื้อ
อาการตาโปนจากสาเหตุนี้มักเกิดจากการอักเสบหรือการติดเชื้อภายในเบ้าตา ซึ่งอาจเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและมีความรุนแรง จำเป็นต้องได้รับการรักษาโดยเร็ว โดยมีลักษณะอาการดังนี้
- ไทรอยด์ขึ้นตา (Thyroid Orbitopathy) เนื้อเยื่อหลังลูกตาอักเสบและบวม ดันลูกตาโปนออกมา
- อักเสบในเบ้าตาไม่ทราบสาเหตุ (IOI) มักมีอาการปวดตา หนังตาบวม และอาจเป็นข้างเดียว
- การติดเชื้อในเบ้าตา (Orbital Cellulitis) ไซนัสอักเสบลุกลาม มีอาการปวด ตาแดง และอาจมีไข้
- อาการมักเกิดรวดเร็วภายในไม่กี่วัน และอาจส่งผลต่อการมองเห็นหากไม่รักษา
มีภาวะไทรอยด์เป็นพิษ
ตาโปนจากไทรอยด์ เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของอาการโรคตาโปน โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคไทรอยด์เป็นพิษ ซึ่งเกิดจากภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติ โดยมีอาการดังนี้
- เนื้อเยื่อและกล้ามเนื้อหลังลูกตาเกิดการอักเสบและบวม ส่งผลให้ลูกตาถูกดันออกมา
- มักเกิดตาโปนทั้งสองข้างพร้อมกัน
- อาการร่วม เช่น ใจสั่น น้ำหนักลด มือสั่น ใจสั่น ขี้ร้อน และเปลือกตาบนรั้งสูง
- อาการตาโปนมักค่อย ๆ เป็นมากขึ้นในช่วงหลายเดือน
เนื้องอกในเบ้าตา
เนื้องอกหรือก้อนผิดปกติภายในเบ้าตา ซึ่งอาจเป็นก้อนเนื้อร้ายหรือมะเร็ง โดยก้อนเนื้อจะค่อย ๆ ขยายขนาดจนดันลูกตาปูดและโปนออกมาได้ โดยมักเกิดขึ้นอย่างช้า ๆ
- ตามัวหรือการมองเห็นลดลง หากก้อนเนื้อไปกดทับเส้นประสาทตา
- มักทำให้ตาโปนเพียงข้างเดียว
- อาการเกิดขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไปเป็นเดือนหรือปี
- บางรายอาจคลำพบก้อนหรือมีอาการปวดร่วม ขึ้นอยู่กับชนิดของเนื้องอก
การบาดเจ็บและอุบัติเหตุ
อุบัติเหตุที่กระทบบริเวณใบหน้าและเบ้าตาอย่างรุนแรงจนเลือดออกและเกิดการอักเสบบริเวณเบ้าตา ส่งผลให้เกิดอาการตาโปนได้แบบเฉียบพลัน โดยมีลักษณะอาการดังนี้
- อาจมีการแตกของกระดูกเบ้าตา ทำให้โครงสร้างรอบดวงตาผิดรูป
- มักมีอาการปวด บวม ฟกช้ำ หรือเลือดออกบริเวณรอบดวงตา
- อาการตาโปนจะเกิดขึ้นทันทีหลังได้รับอุบัติเหตุ
- ในบางกรณีอาจกระทบต่อการมองเห็นและต้องรีบพบแพทย์
แม้อาการตาโปนบางกรณีจะเกิดขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไปและดูไม่รุนแรง แต่หากมีอาการผิดปกติบางอย่างร่วมด้วย อาจเป็นสัญญาณของภาวะฉุกเฉินที่ส่งผลต่อการมองเห็นได้ ควรรีบพบแพทย์โดยเร็ว
- ตาโปนขึ้นอย่างรวดเร็วในเวลาไม่กี่วัน เป็นสัญญาณของการอักเสบหรือการติดเชื้อในเบ้าตา ซึ่งอาจลุกลามและรุนแรงได้
- มีอาการปวดตาหรือปวดศีรษะรุนแรง อาจเกิดจากความดันตาสูง อาการอักเสบภายใน จำเป็นต้องตรวจวินิจฉัยทันที
- ประสิทธิภาพการมองเห็นแย่ลง หรือเห็นภาพซ้อนเฉียบพลัน อาจเกิดจากการกดทับเส้นประสาทตา ซึ่งหากปล่อยไว้อาจเสี่ยงต่อการสูญเสียการมองเห็นถาวร
- มีไข้สูงร่วมกับตาโปน เป็นสัญญาณของการติดเชื้อรุนแรง เช่น การติดเชื้อในเบ้าตา ที่ต้องได้รับการรักษาเร่งด่วน
การวินิจฉัยภาวะตาโปนจำเป็นต้องอาศัยการตรวจอย่างละเอียดจากแพทย์ เพื่อค้นหาสาเหตุที่แท้จริงและประเมินความรุนแรงของโรค เนื่องจากอาการตาโปนอาจเกิดได้จากหลายปัจจัย โดยมีวิธีวินิจฉัย ดังนี้
- การตรวจร่างกายและประเมินการมองเห็น : แพทย์จะเริ่มจากการซักประวัติ เช่น ระยะเวลาที่เริ่มมีอาการ, ความเปลี่ยนแปลงของดวงตา และอาการร่วมอื่น ๆ จากนั้นจะตรวจร่างกายโดยเน้นการตรวจสายตาและเบ้าตา เพื่อตรวจหาความผิดปกติ เช่น
- การวัดระดับตาโปนของลูกตา แพทย์จะใช้เครื่องมือ Exophthalmometer ในการวัดระยะที่ลูกตายื่นออกมาเป็นหน่วยมิลลิเมตร
- การตรวจการทำงานของกล้ามเนื้อตาและเส้นประสาทตา ประเมินการเคลื่อนไหวของลูกตาในแต่ละทิศทาง เพื่อตรวจหาภาวะกล้ามเนื้อตาผิดปกติหรือการมองเห็นภาพซ้อน
- การตรวจเลือดเพื่อประเมินการทำงานของต่อมไทรอยด์ : เนื่องจากโรคไทรอยด์ ตาโปนเป็นสาเหตุที่มักมาคู่กัน การตรวจเลือดจึงมีความสำคัญ โดยแพทย์จะตรวจระดับฮอร์โมนต่าง ๆ เช่น
- TSH, Free T3 และ Free T4 เพื่อดูว่ามีภาวะไทรอยด์เป็นพิษหรือไม่
- การตรวจหาแอนติบอดีเฉพาะ เช่น TRAb ซึ่งช่วยยืนยันโรค Graves’ Disease
- การตรวจภาพถ่ายทางรังสี (CT Scan และ MRI) : การตรวจด้วย CT Scan และ MRI เป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้เห็นโครงสร้างภายในเบ้าตาอย่างละเอียด เช่น
- CT Scan เหมาะสำหรับการดูโครงสร้างกระดูกเบ้าตาและโพรงไซนัส กรณีการติดเชื้อหรือการบาดเจ็บ
- MRI จะให้รายละเอียดของเนื้อเยื่ออ่อน เช่น กล้ามเนื้อ, เส้นประสาท และไขมัน ซึ่งเหมาะสำหรับการวินิจฉัยเนื้องอกหรือการอักเสบจากโรคไทรอยด์
มาถึงตรงนี้หลายคนอาจสงสัยว่าตาโปนรักษาหายไหม คำตอบคือรักษาหายได้ โดยการรักษาภาวะตาโปนจะมุ่งเน้นไปที่การแก้ไขสาเหตุของโรค ควบคู่กับการบรรเทาอาการที่ดวงตาเพื่อลดความรุนแรงของอาการ และช่วยให้การมองเห็นกลับมาใกล้เคียงปกติมากที่สุด โดยมีรูปแบบการรักษาดังนี้
การบรรเทาอาการเจ็บด้วยยา
- การใช้น้ำตาเทียม : ช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นให้ดวงตา ลดอาการแห้ง แสบตา และระคายเคืองจากเปลือกตาปิดไม่สนิท
- การใช้ยาหยอดตาสเตียรอยด์ : ช่วยลดการอักเสบและอาการบวมของเนื้อเยื่อรอบดวงตา โดยต้องใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์
- การให้ยาปฏิชีวนะ : ใช้ในกรณีที่มีการติดเชื้อ เช่น การติดเชื้อในเบ้าตา ซึ่งมักต้องให้ทางหลอดเลือดดำในโรงพยาบาล
- การรักษาโรคไทรอยด์ : หากสาเหตุเกิดจากโรคไทรอยด์ อาจใช้ยาต้านไทรอยด์ การกลืนแร่ไอโอดีน หรือการผ่าตัดต่อมไทรอยด์ เพื่อควบคุมโรคต้นเหตุ
- การใช้ยาลดการอักเสบหรือยากดภูมิคุ้มกัน : ในบางรายแพทย์อาจพิจารณาใช้ยาเพื่อลดการอักเสบของเนื้อเยื่อหลังลูกตา
การรักษาด้วยการผ่าตัด
- การผ่าตัดลดความดันในเบ้าตา (Orbital Decompression) : เป็นการผ่าตัดขยายพื้นที่ในเบ้าตา โดยนำผนังกระดูกบางส่วนออก เพื่อลดแรงดันและทำให้ลูกตากลับเข้าใกล้ตำแหน่งปกติ
- การผ่าตัดเอาเนื้องอกออก : ใช้ในกรณีที่พบก้อนเนื้อหรือมะเร็งในเบ้าตา ซึ่งเป็นสาเหตุของการดันลูกตาให้โปน
- การผ่าตัดเปลือกตา : ช่วยแก้ไขภาวะเปลือกตารั้งขึ้นหรือปิดไม่สนิท ลดความเสี่ยงของตาแห้งและแผลที่กระจกตา
- การผ่าตัดกล้ามเนื้อตา : ช่วยแก้ไขปัญหาการมองเห็นภาพซ้อน และปรับสมดุลการเคลื่อนไหวของลูกตา
- การรักษาด้วยรังสี (Orbital Radiation) : ในผู้ป่วยบางราย เช่น โรคไทรอยด์ แพทย์อาจใช้รังสีพลังงานต่ำเพื่อลดการอักเสบของเนื้อเยื่อภายในเบ้าตา
อาการตาโปนไม่เพียงแค่ส่งผลต่อบุคลิกและความมั่นใจ แต่เป็นสัญญาณสำคัญที่อาจบอกถึงความผิดปกติภายในร่างกาย ตั้งแต่ภาวะตาโปนไทรอยด์ การอักเสบ ไปจนถึงเนื้องอกในเบ้าตา การสังเกตอาการตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ไม่ว่าจะเป็นการเห็นตาขาวมากผิดปกติ ดวงตานูนไม่เท่ากัน หรือมีอาการปวดและมองเห็นผิดปกติ ล้วนเป็นสิ่งที่ไม่ควรมองข้าม เพราะการวินิจฉัยและรักษาตาโปนอย่างถูกต้องตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนและปกป้องการมองเห็นในระยะยาว
สำหรับใครที่มีอาการตาโปนหรือปัญหาด้านสายตาอื่น ๆ ที่ศูนย์โรคตาและเลสิก โรงพยาบาลสมิติเวช ไชน่าทาวน์ พร้อมดูแลสุขภาพดวงตาครบวงจร ด้วยทีมจักษุแพทย์ผู้เชี่ยวชาญและเทคโนโลยีทันสมัยระดับสากล ครอบคลุมตั้งแต่การตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดไปจนถึงการรักษาเฉพาะทาง ไม่ว่าจะเป็นโรคตาทั่วไป, ต้อกระจก, ต้อหิน, หรือการแก้ไขสายตาด้วยเลสิกสำหรับคนกระจกตาบาง เพื่อให้คุณมั่นใจได้ว่าทุกปัญหาดวงตาจะได้รับการดูแลอย่างตรงจุด ปลอดภัย และได้ผลลัพธ์ที่ดีที่สุดในระยะยาว
ช่องทางติดต่อ
References
Cleveland Clinic (2023 Oct 20). Proptosis (Bulging Eyes). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/proptosis-bulging-eyes
East Valley Ophthalmology EVO (n.d.) Understanding Bulging Eyes. https://doctor-hill.com/bulging-eyes-exophthalmos/
Professional Visioncare (n.d.) What Causes Bulging Eyes? https://www.professionalvisioncareinc.com/what-causes-bulging-eyes/
อาการแทรกซ้อนของตาโปนมีอะไรบ้าง?
หากปล่อยตาโปนไว้โดยไม่รักษา อาจทำให้เกิดอาการแทรกซ้อน เช่น กระจกตาแห้งจนเกิดแผล ติดเชื้อ และการมองเห็นลดลงได้ นอกจากนี้แรงดันในเบ้าตาอาจกดทับเส้นประสาทตาจนเสี่ยงตาบอดถาวรได้
ตาโปนในเด็กเกิดจากอะไร?
สาเหตุตาโปนในเด็กที่พบบ่อยคือการติดเชื้อในเบ้าตาจากไซนัสอักเสบ รวมถึงเนื้องอก ความผิดปกติของหลอดเลือด หรือภาวะตั้งแต่กำเนิด ในบางรายอาจเกิดจากโรคไทรอยด์ได้ แต่พบได้น้อยกว่าผู้ใหญ่
